Một quy trình chung, những yêu cầu riêng
Viết cần hiểu yêu cầu, tìm ý, lập dàn ý, triển khai và chỉnh sửa. Các bước chung không có nghĩa mọi kiểu bài dùng cùng một khuôn:
| Kiểu bài học kì II | Điều cần làm rõ |
|---|---|
| Kế hoạch thực hiện dự án | Mục tiêu, công việc, người thực hiện, thời gian, điều kiện và sản phẩm dự kiến |
| Nghị luận về tuổi trẻ | Vấn đề, quan điểm, lí lẽ, dẫn chứng và cách xem xét ý kiến khác |
| Thư trao đổi | Người nhận, mục đích, nội dung cần trao đổi và mong muốn phản hồi |
| Phát biểu trong hoạt động xã hội | Bối cảnh, người nghe, vấn đề, sự thuyết phục và lời kêu gọi phù hợp |
Khi chỉnh sửa, kiểm xem thông tin có đúng, ý có liên kết, dẫn chứng có làm rõ quan điểm và cách nói có phù hợp người nhận. Kế hoạch chưa thực hiện không được trình bày như báo cáo kết quả đã đạt. Trắc nghiệm củng cố cách làm, không thay bài viết thực tế.
Cùng một hoạt động, hai mục đích viết
Ví dụ giả định do BTVN biên soạn:
Một nhóm muốn tìm hiểu nhu cầu đọc sách tại trường. Kế hoạch cần nêu câu hỏi tìm hiểu, cách thu thập thông tin, người phụ trách, thời gian và sản phẩm dự kiến. Không ghi đã khảo sát xong khi công việc chưa diễn ra.
Nếu viết thư xin thư viện hỗ trợ, cần giới thiệu nhóm, lí do tìm hiểu, việc muốn được hỗ trợ và cách trao đổi tiếp. Không gửi nguyên bảng phân công nội bộ mà bỏ lời giải thích người nhận cần biết.
Khi được góp ý rằng kế hoạch chưa nói cách dùng thông tin, nhóm bổ sung bước tổng hợp nhu cầu để đề xuất hoạt động đọc phù hợp. Chỉnh sửa này giải quyết phần thiếu nội dung, khác việc chỉ sửa chính tả hoặc đổi kiểu chữ.
Củng cố kiến thức
Chi tiết nào cần thuộc kế hoạch của nhóm trong ví dụ?
Dự kiến không được đổi thành kết quả đã đạt.
Kế hoạch cần những nội dung để thực hiện.
Đúng: các phần giúp xác định việc làm và điều kiện.
Khẩu hiệu không thay kế hoạch cụ thể.
Lời giải
Đáp án C. Kế hoạch cho biết mục tiêu được thực hiện bằng những công việc nào, do ai, khi nào và tạo sản phẩm gì. Đây là nội dung cần trước khi triển khai; không phải báo cáo rằng công việc đã xong.
Củng cố kiến thức
Bổ sung bước tổng hợp nhu cầu sau góp ý có tác dụng gì?
Đúng: nối cách thu thập với mục tiêu và sản phẩm.
Bước bổ sung làm rõ logic công việc.
Kế hoạch vẫn là dự kiến.
Không có dữ kiện về sự đồng ý của thư viện.
Lời giải
Đáp án A. Góp ý chỉ ra một chỗ thiếu giữa thu thập thông tin và sử dụng kết quả. Bổ sung cách tổng hợp giúp dự án có hướng xử lí rõ, nhưng không tự chứng minh đã hoàn thành hoặc đã được người khác chấp thuận.