Ý nghĩa ẩn dụ được làm rõ qua cả mạch bài
“Lửa bên trong” của Đinh Gia Trinh được dùng để luyện đọc ở phần ôn tập. Theo chú thích SGK, bài đăng lần đầu trên tạp chí “Thanh Nghị”, số 40, năm 1943.
Hình ảnh ngọn lửa trong lòng gợi nhiệt tình, sự say mê và khát vọng. Tác giả nối nó với hoạt động của nhà khoa học, nghệ sĩ, người bền bỉ vượt thất bại; đồng thời đối lập nó với sự nguội lạnh, thờ ơ.
Điều được đề cao không chỉ là ham muốn đạt danh vọng. Lòng say mê cần hướng đến cái đẹp, giá trị tinh thần và người khác. Từ “duy tha” trong bài được chú thích là hướng về người khác. Đọc ẩn dụ phải nối nhiệt tình với mục đích này, không chỉ giải nghĩa ngọn lửa là cảm xúc mạnh.
Từ sự say mê đến điều đáng theo đuổi
Phân tích do BTVN biên soạn theo đoạn trích trong SGK:
Ở đầu đoạn trích, các hoạt động khoa học, nghệ thuật và sự nghiệp được đặt cạnh nhau để cho thấy lòng say mê thúc đẩy con người hành động, vượt khó. Sau đó, tác giả phân biệt ngọn lửa tinh thần với việc chỉ tìm sự yên ổn, danh vọng bằng những con đường tầm thường.
Việc yêu một điều đẹp dù nhỏ cũng được coi có giá trị. Cuối đoạn trích, sự rung động trước tác phẩm đẹp được nối với quan tâm đến nỗi khổ, bất công trong đời sống. Như vậy, ẩn dụ vừa nói về động lực cá nhân vừa hướng đến trách nhiệm với người khác.
Không nên suy rằng chỉ người nổi tiếng mới có ngọn lửa ấy. Nhận xét về tuổi trẻ, tuổi già trong mạch này mang ý nghĩa tinh thần; không phải một quy tắc xác định tuổi sinh học.
Củng cố kiến thức
Cách hiểu nào đầy đủ hơn về “lửa bên trong” theo phần phân tích?
Đúng: nối động lực với mục đích được bài đề cao.
Bài phân biệt sự say mê với tính toán danh vọng tầm thường.
Ngọn lửa được nối với hoạt động và sự bền bỉ.
Cộng đồng và việc đẹp dù nhỏ cũng có ý nghĩa.
Lời giải
Đáp án A. Những ví dụ hành động cho thấy tác dụng thúc đẩy của sự say mê; phần sau làm rõ hướng đi của nó. Vì vậy, chỉ nói cảm xúc mạnh hoặc ham danh vọng chưa giữ đủ ý nghĩa ẩn dụ trong bài.
Củng cố kiến thức
Chi tiết yêu một điều đẹp dù nhỏ hỗ trợ nhận xét nào?
Chi tiết mở giá trị đến điều đẹp dù nhỏ.
Nội dung đang làm rõ điều đáng theo đuổi.
Đúng: cần nhìn vào điều được yêu và cách tận tâm.
Tác giả vẫn phân biệt các mục đích theo đuổi.
Lời giải
Đáp án C. Công việc nhỏ vẫn có thể gắn với giá trị đẹp và sự tận tâm. Chi tiết không xóa việc đánh giá mục đích, mà giúp tránh thu hẹp ý nghĩa sống vào nổi danh hoặc thành tích lớn.