Quan điểm định hướng nhưng không thay việc đọc tác phẩm
Quan điểm sáng tác là những tư tưởng, nguyên tắc định hướng hoạt động viết. Hồ Chí Minh coi văn học là một phương tiện phục vụ sự nghiệp cách mạng, hướng đến đời sống và nhân dân. Viết cho ai, viết để làm gì, viết điều gì và viết như thế nào là những câu hỏi có quan hệ với nhau: đối tượng và mục đích ảnh hưởng đến nội dung, cách thể hiện.
Sáng tác của Người gồm văn chính luận, truyện và kí, thơ. Văn chính luận nổi bật ở lập luận, bằng chứng và sức thuyết phục. Truyện có những tình huống, cách kể sắc sảo, thường mang ý nghĩa châm biếm. Thơ vừa có những bài hướng đến nhiệm vụ cụ thể, vừa thể hiện tâm hồn, cảm xúc bằng nhiều hình thức.
Khi đọc, cần đặt tác phẩm trong hoàn cảnh và chú ý đặc điểm riêng. Không biến quan điểm chung thành một lời giải có sẵn cho mọi hình ảnh, nhất là trong thơ trữ tình.
Cùng một tác giả, không dùng một khuôn phân tích
Đối chiếu do BTVN biên soạn từ các văn bản trong bài:
“Tuyên ngôn Độc lập” hướng đến đồng bào và thế giới, khẳng định quyền độc lập của dân tộc. Việc phân tích cần làm rõ cơ sở của tuyên bố, các bằng chứng và cách bác bỏ luận điệu của thực dân.
“Mộ” lại mở ra cảnh chiều, rồi hướng đến người lao động và ánh lửa. Cần đọc chuyển động của hình ảnh, cảm xúc, ngôn ngữ trước khi nhận xét tâm hồn người viết. Không mặc nhiên coi mọi hình ảnh thiên nhiên là kí hiệu của một sự kiện chính trị.
Như vậy, hiểu quan điểm sáng tác giúp định hướng, còn ý nghĩa cụ thể phải được chứng minh bằng văn bản.
Củng cố kiến thức
Cách nào vận dụng phù hợp quan điểm sáng tác khi đọc “Mộ”?
Quan điểm chung không thay căn cứ ở từng hình ảnh.
Hoàn cảnh hỗ trợ đọc, nhưng không quyết định thay văn bản.
Đúng: nối hiểu biết chung với biểu hiện cụ thể.
Hai văn bản khác thể loại, mục đích.
Lời giải
Đáp án C. Cần quan sát cảnh chiều, người lao động, ánh lửa và sự chuyển hướng của cảm xúc. Từ các căn cứ ấy mới nhận xét tâm hồn tác giả; không áp một cách giải thích chung lên mọi hình ảnh.
Củng cố kiến thức
Vì sao cần xem xét đối tượng đọc khi tìm hiểu cách viết?
Giá trị cần được nhận xét bằng nhiều căn cứ.
Đúng: các câu hỏi sáng tác có quan hệ với nhau.
Nội dung vẫn là điều cần làm rõ.
Đối tượng rộng không xóa khác biệt thể loại, mục đích.
Lời giải
Đáp án B. Một lời kêu gọi, truyện châm biếm và bài thơ trữ tình có những cách tác động khác nhau. Tìm đối tượng, mục đích giúp giải thích lựa chọn của tác giả, không thay việc phân tích nội dung, nghệ thuật.