Giữ chuẩn để giao tiếp rõ và phù hợp
Chuẩn tiếng Việt thể hiện ở ngữ âm, chính tả, từ ngữ, ngữ pháp,… Khi viết bài học, biên bản, đơn kiến nghị hoặc thông báo, cần dùng chữ và câu đúng chuẩn, tránh kiểu viết tắt hay trộn từ ngoại ngữ không cần thiết.
Một cách nói thân mật có thể phù hợp trong trò chuyện hẹp nhưng không phù hợp trong văn bản trang trọng. Đánh giá cần gắn với ngữ cảnh; cũng không coi mọi từ vay mượn là sai vì vốn từ có thể phát triển qua vay mượn.
Khi sửa câu, cần xác định thành phần chính và quan hệ ý. Cấu trúc chỉ nguyên nhân bằng do và cấu trúc nêu tác động bằng khiến không được lẫn đến mức thiếu chủ thể của hành động. Sửa để câu rõ nghĩa, không chỉ thay vài từ cho có vẻ trang trọng.
Sửa câu mà giữ nguyên quan hệ ý
Ví dụ do BTVN biên soạn để luyện sửa câu:
Câu chưa hoàn chỉnh: “Do giờ mở cửa thay đổi khiến nhiều học sinh chưa mượn được sách.” Cụm mở đầu bằng do nêu nguyên nhân nhưng được ghép trực tiếp với khiến, làm cấu trúc câu không rõ.
Có thể sửa: “Giờ mở cửa thay đổi khiến nhiều học sinh chưa mượn được sách.” Cũng có thể viết: “Do giờ mở cửa thay đổi, nhiều học sinh chưa mượn được sách.” Hai cách đều giữ quan hệ nguyên nhân–kết quả, nhưng tổ chức thành phần khác nhau.
Củng cố kiến thức
Cách sửa nào giữ nghĩa và tạo câu hoàn chỉnh theo ví dụ?
Đúng: có chủ thể rõ cho khiến.
Vẫn lẫn cụm nguyên nhân mở bằng do với khiến.
Câu đảo chiều quan hệ nguyên nhân–kết quả.
Câu làm thay đổi ý về ảnh hưởng được nêu.
Lời giải
Đáp án A. Bỏ do giúp cụm giờ mở cửa thay đổi nêu điều gây tác động, còn phần sau nêu kết quả. Câu giữ ý ban đầu mà không lẫn hai cách tổ chức nguyên nhân. Không chỉ bỏ bất cứ từ nào cũng sửa được câu.
Củng cố kiến thức
Khi viết thông báo mượn sách của trường, lựa chọn nào phù hợp?
Thông báo cần chuẩn và rõ.
Số từ ngoại ngữ không quyết định phong cách.
Đúng: đánh giá trong ngữ cảnh.
Vay mượn không tự đồng nghĩa dùng sai.
Lời giải
Đáp án C. Thông báo hướng tới người đọc trong nhà trường, cần giúp hiểu chính xác việc mượn sách. Chính tả chuẩn, từ ngữ phù hợp và câu rõ phục vụ yêu cầu ấy. Không dùng mức độ thân mật hoặc số từ ngoại ngữ làm thước đo duy nhất.