Muốn kín đáo nhưng tự làm rối
“Giấu của” là nhan đề do người biên soạn SGK đặt cho đoạn Cảnh vào trò của hài kịch “Quẫn” của Lộng Chương. Ông bà Đại Cát tìm cách cất giấu tài sản giữa đêm, lo người trong nhà biết. Họ muốn làm thật kín đáo nhưng lại liên tục lúng túng, hiểu lầm, hoảng hốt.
Trạng thái quẫn bộc lộ qua lời nói ngập ngừng, sự run rẩy, các động tác vụng về và việc thay đổi cách giấu. Các biểu hiện không rời nhau: nỗi ám ảnh giữ của khiến một việc họ cho là rất khôn ngoan trở thành cảnh tự làm khổ mình.
Vở kịch gắn với bối cảnh miền Bắc những năm 1960 và chủ trương công tư hợp doanh khi ấy. SGK lưu ý bối cảnh kinh tế đã thay đổi. Phân tích nghệ thuật và thói tật trong truyện không có nghĩa dùng chính sách ở thời điểm đó để giải thích đời sống kinh tế hiện nay.
Vì sao bóng tối làm toan tính càng lộ?
Phân tích do BTVN biên soạn theo đoạn trích:
Ông bà Đại Cát rón rén giấu của, đánh rơi đèn rồi mò tìm trong bóng tối. Hai người đâm vào nhau, hoảng hốt vì tưởng mất gói đồ. Khi đèn bật lại, gói vẫn ở tay ông Đại Cát.
Điều họ sợ và điều thực sự xảy ra không khớp. Họ muốn kiểm soát mọi việc nhưng chính nỗi lo khiến động tác lúng túng, lời nói rối và tình huống trở nên buồn cười. Bóng tối là điều kiện của cảnh va vấp, không phải toàn bộ nguyên nhân tính cách.
Nhận xét có căn cứ là: “Sự hoảng hốt khi gói vẫn còn trong tay làm trạng thái quẫn hiện ra bằng hành động; toan tính giữ của không đem lại sự yên tâm mà khiến nhân vật tự làm khổ mình.”
Củng cố kiến thức
Điều gây trớ trêu trong ví dụ là gì?
Đúng: nỗi sợ không khớp với tình trạng thật.
Ví dụ nêu gói vẫn ở tay ông.
Cảnh diễn ra giữa đêm, với sự hoảng hốt.
Bóng tối tạo điều kiện va vấp, không xác nhận lời nói.
Lời giải
Đáp án A. Cần đối chiếu lời lo mất với kết quả khi có ánh sáng. Sự không khớp làm lộ nỗi ám ảnh và sự rối trí; nếu thêm việc gói bị lấy đi, cơ chế gây cười đã bị đổi.
Củng cố kiến thức
Cách đọc bối cảnh kinh tế nào phù hợp với bài học?
Cần phân biệt thời điểm tác phẩm với hiện tại.
Bối cảnh giúp hiểu toan tính và xung đột.
Giá trị nghệ thuật vẫn có thể được tiếp nhận.
Đúng: giữ cả bối cảnh lẫn giới hạn liên hệ.
Lời giải
Đáp án D. SGK đặt vở trong bối cảnh những năm 1960 và lưu ý đường lối kinh tế đã đổi. Hiểu hoàn cảnh giúp phân tích tình huống, nhưng không được biến thông tin lịch sử của tác phẩm thành quy định hiện nay.