Cùng nói một từ nhưng hiểu khác nhau
Đối thoại trong “Giấu của” nhiều lần để nhân vật hiểu lời nhau theo hai hướng. Bà Đại Cát đề nghị chuyển những tấm ảnh lên buồng ngủ; ông lại phản ứng như thể bà muốn treo chính hai người. Cách gọi gắn người với ảnh làm cuộc trao đổi trở nên trớ trêu.
Muốn phân tích, cần làm rõ mỗi nhân vật đang nhắc tới đối tượng nào và chỗ lời nói bị hiểu lệch. Sau đó nối sự lệch ấy với tình huống giữ của, sự lo lắng và cách ứng xử. Không chỉ gọi tên “chơi chữ” rồi kết luận tất cả những cuộc hiểu lầm có cùng cơ chế.
Ngôn ngữ hài kịch phối hợp với cử chỉ và nhịp đối thoại. Lời giải thích của nhân vật có thể làm cái vô lí càng rõ thay vì chấm dứt tiếng cười. Khi đọc phân vai, cần giữ đúng ai nói và đối tượng của lời nói.
Người và ảnh bị nhập vào nhau
Phân tích do BTVN biên soạn theo đoạn trích:
Lúc bà đề nghị treo hai người lên buồng ngủ, ý bà là treo hai tấm ảnh. Ông Đại Cát lại hỏi theo cách hiểu treo con người. Lời làm rõ của bà khiến người đọc thấy hai phía vừa nói về cùng vật vừa hiểu không giống nhau.
Sự nhập lẫn người với ảnh càng đáng chú ý vì các tấm ảnh đang được dùng để che giấu của cải. Những bức chân dung vốn mang vẻ trang trọng bị kéo vào một toan tính vụng về, vụ lợi.
Có thể phân tích từ một điểm nhỏ của đối thoại tới ý nghĩa rộng hơn trong cảnh: cách gọi nhập người vào ảnh tạo hiểu lầm; hiểu lầm bộc lộ sự rối trí; vật trang trọng bị dùng cho một việc không tương xứng.
Củng cố kiến thức
Trong ví dụ, hai đối tượng bị hiểu lẫn là gì?
Đây không phải hai đối tượng của lời đề nghị.
Không đúng lời trao đổi đang xét.
Đúng: cần làm rõ cách gọi và cách hiểu.
Đoạn trao đổi không đặt ra hai thời điểm.
Lời giải
Đáp án C. Bà nói tới việc chuyển ảnh, ông phản ứng theo cách hiểu chuyển con người bằng hành động treo. Sự lệch đối tượng tạo hiểu lầm gây cười; phải nêu đúng trước khi giải thích tác dụng.
Củng cố kiến thức
Vì sao cần nối hiểu lầm với việc dùng ảnh để giấu của?
Cần xét cách dùng ảnh trong tình huống cụ thể.
Đúng: nối ngôn ngữ với hành động và ý nghĩa.
Việc giấu của là tình huống nền.
Đúng người nói là điều kiện hiểu đối thoại.
Lời giải
Đáp án B. Hiểu lầm là một cơ chế ngôn ngữ; việc giấu của cho biết nó đang làm rõ thói tật, tâm trạng nào. Nối hai phương diện giúp phân tích tiếng cười cụ thể, không chỉ nhận diện một cách dùng từ.