Một tiếng nói tri âm
“Đàn ghi ta của Lor-ca” do Thanh Thảo sáng tác, viết về nghệ sĩ Tây Ban Nha Lor-ca. Tác giả và người được nói tới không phải cùng một người. Bài được viết theo thể thơ tự do, những dòng ngắn dài linh hoạt và các liên tưởng giàu sức gợi; không nên buộc nó theo bố cục tám câu hoặc theo trình tự tiểu sử đầy đủ.
Mạch bài đi từ hình tượng người nghệ sĩ tự do nhưng đơn độc đến cái chết đau thương, rồi tiếng đàn và hành trình được hình dung trong tưởng niệm. Cảm xúc thương tiếc gắn với sự ngưỡng mộ nghệ thuật, khát vọng tự do và sự tiếp tục của cái đẹp.
Nhạc tính được tạo bởi nhịp linh hoạt, sự lặp lại âm thanh, từ ngữ và những chỗ ngân nga hoặc ngắt đoạn. Chuỗi âm li-la ở đầu và cuối gợi tiếng đàn, mở và khép bài với dư vang. Đây là cách tổ chức lời thơ, không phải một bản nhạc ghi chính xác cao độ hay tiết tấu để biểu diễn.
Theo dõi sự đổi sắc của hình ảnh
Phân tích do BTVN biên soạn theo bài thơ của Thanh Thảo:
Ở đầu, cây đàn, áo choàng, trăng và yên ngựa gợi môi trường văn hóa cùng vẻ tự do, phiêu du. Nhưng các từ về sự đơn độc, chênh choáng, mỏi mòn đã khiến hình tượng không chỉ rực rỡ; người nghệ sĩ cũng đang cô đơn.
Sau đó, sắc đỏ đổi từ dấu ấn văn hóa sang dấu hiệu bạo lực và đau thương. Tiếng đàn tiếp tục được hình dung qua nhiều màu, hình khối rồi gắn với sự vỡ tan, máu. Cuối bài, chuỗi âm trở lại sau hình dung về cái chết, tạo cảm giác nghệ thuật còn ngân vang.
Sự đổi nghĩa của những hình ảnh trong mạch cảm xúc là căn cứ quan trọng. Nếu chỉ tra một nghĩa cho màu đỏ hoặc chỉ kể vài nét đời Lor-ca, sẽ chưa giải thích được tiếng nói thương tiếc, tri âm của Thanh Thảo.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào đúng về quan hệ tác giả–hình tượng?
Tác giả bài học này là Thanh Thảo.
Đúng: phân biệt người sáng tác và hình tượng nghệ thuật.
Cần xét tiếng nói và cách biểu hiện cụ thể.
Liên tưởng nghệ thuật không đồng nghĩa ghi chép hiện trường.
Lời giải
Đáp án B. Bắt đầu từ tên tác giả, rồi đọc cách Thanh Thảo thể hiện số phận, nghệ thuật và khát vọng của Lor-ca. Hình tượng có cơ sở đời sống nhưng được sáng tạo bằng ngôn ngữ thơ, không phải bản tự thuật đầy đủ.
Củng cố kiến thức
Tác dụng phù hợp của chuỗi âm li-la ở đầu và cuối là gì?
Đây không phải kí âm chính xác.
Thể tự do không bị chuỗi âm áp số tiếng.
Mục đích trữ tình không phải hướng dẫn cấu tạo đàn.
Đúng: nối nhạc tính với cảm xúc toàn bài.
Lời giải
Đáp án D. Sự trở lại của chuỗi âm tạo một liên hệ qua cả bài. Đặt sau những hình ảnh cái chết, âm vang tiếp tục giúp gợi sức sống của nghệ thuật và nỗi tưởng niệm, không chỉ thêm âm thanh trang trí.