Chủ đề, tư tưởng và cảm hứng chủ đạo

Ba câu hỏi khi khái quát tác phẩm

Chủ đề là vấn đề chính được đặt ra trong tác phẩm. Tư tưởng thể hiện cách nhìn, thái độ và sự lí giải của tác giả đối với vấn đề ấy. Cảm hứng chủ đạo là tình cảm mạnh mẽ chi phối quá trình sáng tạo, được thể hiện xuyên suốt tác phẩm và tác động tới người đọc. Có thể lần lượt hỏi: tác phẩm đặt ra vấn đề gì; nhìn nhận vấn đề ấy như thế nào; tình cảm nào chi phối cách thể hiện? Câu trả lời cần dựa vào quan hệ giữa chi tiết, hình tượng, giọng điệu và kết cấu. Không chỉ chọn một câu rồi coi đó là toàn bộ tư tưởng. Các phương diện gắn bó nhưng không đồng nghĩa. Chẳng hạn, cùng nói về tuổi trẻ, các tác phẩm có thể thể hiện những cách nhìn và sắc thái tình cảm khác nhau.

Khái quát từ mạch Vội vàng

Phân tích do BTVN biên soạn: “Vội vàng” của Xuân Diệu đặt tình yêu cuộc sống, tuổi trẻ trong tương quan với thời gian không ngừng trôi. Bài thơ vừa ca ngợi vẻ đẹp trần thế vừa bộc lộ lo âu trước sự hữu hạn của đời người, từ đó hướng tới sống đầy nhiệt tình và trân trọng hiện tại. Niềm say mê cuộc sống là mạch tình cảm xuyên suốt. Cả niềm vui khi ngắm cảnh và nỗi tiếc khi nghĩ đến thời gian đều gắn với tình yêu ấy. Không nên tách phần lo âu để kết luận bài thơ chỉ phủ nhận cuộc sống.

Củng cố kiến thức

Theo ví dụ, nỗi lo thời gian trôi có quan hệ thế nào với niềm say mê cuộc sống?

AĐó là một cách bộc lộ sự quý trọng những gì đang sống và có thể mất.BNó xóa bỏ hoàn toàn tình yêu cuộc sống ở đầu bài.CNó chứng minh phần đầu không liên quan phần cuối.DNó chỉ là thông tin về lịch, không mang cảm xúc.

Củng cố kiến thức

Cách xác định tư tưởng nào có căn cứ hơn?

ADùng đúng một từ trong nhan đề làm kết luận cho mọi đoạn.BĐồng nhất tác giả ngoài đời với mọi nhân vật.CChỉ xem thể thơ mà bỏ qua hình tượng.DNối cách nhìn về thời gian với hình ảnh, giọng điệu và mạch cảm xúc.