Cẩn thận để làm gì và đạt điều gì?
“Cẩn thận hão” trích phần cuối “Thợ cạo thành Xê-vin” của Bô-mác-se, dùng bản dịch Trọng Đức. SGK đặt nhan đề theo phụ đề vở kịch. Bác-tô-lô muốn giữ Rô-din trong quyền kiểm soát và cưới nàng, còn Rô-din với bá tước An-ma-vi-va yêu nhau, được Phi-ga-rô giúp đỡ.
Trong đoạn trích, người và giấy tờ được chuẩn bị cho việc cưới xin lại phục vụ cuộc hôn nhân trái ý Bác-tô-lô. Khi ông nhận ra thì tình thế đã đảo ngược. Sự tính toán để ngăn người khác vì thế không đem lại kết quả ông mong muốn.
Nhan đề “Cẩn thận hão” hướng tới sự vô ích của các biện pháp trong tình huống và động cơ ấy, không phủ nhận mọi sự cẩn thận trong đời sống. Phân tích cần đối chiếu mục đích, cách làm, kết quả thay vì chỉ giải nghĩa chữ hão.
Người được gọi tới lại làm chứng cho phía khác
Phân tích do BTVN biên soạn theo tóm tắt và đoạn trích SGK:
Bác-tô-lô toan tính việc kết hôn với Rô-din và tìm cách ngăn người yêu của nàng. Nhưng viên chưởng khế và Ba-din có mặt lại góp phần vào hôn nhân của Rô-din với An-ma-vi-va. Phi-ga-rô giúp xoay chuyển những điều tưởng như đang phục vụ kế hoạch của Bác-tô-lô.
Khi tới nơi, Bác-tô-lô tìm cách viện quyền để đảo lại kết quả, nhưng hôn ước đã được kí. Sự đến muộn làm rõ độ lệch giữa cách ông tin mình nắm chắc việc với kết quả thực tế.
Từ đó, nhan đề có ý nghĩa trào phúng: càng tính cách ngăn cản vì ý muốn chiếm giữ, nhân vật càng rơi vào một kết quả không kiểm soát được. Không đổi thành câu chuyện Rô-din đồng ý lấy Bác-tô-lô.
Củng cố kiến thức
Sự đảo ngược tình thế trong ví dụ nằm ở đâu?
Hôn nhân là điểm giải quyết tình thế.
Đúng: phương tiện và kết quả không theo toan tính ban đầu.
Phi-ga-rô giúp đôi tình nhân.
Kết quả trái ý nhân vật.
Lời giải
Đáp án B. Đặt kế hoạch cưới Rô-din của Bác-tô-lô cạnh hôn ước đã được kí với An-ma-vi-va. Những điều được chuẩn bị lại phục vụ phía khác; sự đảo ngược ấy làm nhan đề trở nên có ý nghĩa.
Củng cố kiến thức
Cách hiểu nhan đề nào đúng với phạm vi phân tích?
Không được suy từ tình huống thành quy luật tuyệt đối.
Mục đích là một phần cần đối chiếu.
Đúng: giữ nhân vật, động cơ và kết quả.
Hão hướng tới sự vô ích, không phải thành công.
Lời giải
Đáp án C. Nhan đề được giải thích bằng kế hoạch, hành động và kết quả của nhân vật. Cái bị phê phán là sự tính toán chiếm giữ trong tình huống ấy; không phải đức tính cẩn thận ở mọi công việc.