Cẩn thận hão: lời lẽ và động cơ vụ lợi

Lời có vẻ hợp lí có thể che điều gì?

Trong “Cẩn thận hão”, lời thoại và hành động làm lộ động cơ vụ lợi của một số nhân vật. Ba-din đang do dự về việc làm chứng, nhưng khi nhận túi tiền thì thay đổi thái độ. Bác-tô-lô tuy nói không quan tâm tiền, cuối cùng lại kí sau khi có thỏa thuận giữ được tiền. Sự tương phản tạo tiếng cười: lời nói có thể mang vẻ nguyên tắc, còn lựa chọn lại bị lợi ích vật chất chi phối. Phân tích cần đặt hai phần cạnh nhau, không coi lời tự nhận của nhân vật là bằng chứng duy nhất về động cơ. Khi đánh giá, chọn đúng hành vi được kể; không suy rằng mọi nhân vật, mọi quan hệ trong vở đều chỉ do tiền quyết định. Tình yêu và sự mưu trí cũng tham gia vào việc giải quyết xung đột.

Ba-din cân nhắc điều gì?

Phân tích do BTVN biên soạn theo đoạn trích: Trước khi có túi tiền, Ba-din băn khoăn. Sau khi nhận, ông cân nhắc túi rồi cho rằng có lí do đủ nặng để kí làm chứng. Chỉ dẫn về hành động đặt cạnh lời nói làm cụ thể hóa điều thực sự đã đổi thái độ nhân vật. Lí lẽ tưởng như nguyên tắc được kéo về sức nặng vật chất của tiền. Đây là một cách tạo tiếng cười qua quan hệ giữa nghĩa của lời với vật nhân vật đang cầm, đồng thời làm động cơ vụ lợi hiện rõ. Nhận xét đủ ý nên nêu thứ tự trước–sau và sự phối hợp lời nói–động tác. Chỉ nói “nhân vật kí” chưa giải thích vì sao chi tiết ấy có tính trào phúng.

Củng cố kiến thức

Căn cứ nào trong ví dụ làm rõ sự thay đổi của Ba-din?

AThái độ do dự trước và quyết định kí sau khi nhận, cân nhắc túi tiền.BTên nhân vật được in bằng chữ lớn.CViệc mọi nhân vật cùng có mặt.DMột lời kết luận rằng ông không bao giờ đổi ý.

Củng cố kiến thức

Nhận xét nào vượt quá căn cứ đang phân tích?

ABa-din đổi thái độ sau khi nhận tiền.BHành động và lời nói cùng góp phần gây cười.CCần đặt lời tự nhận của nhân vật cạnh lựa chọn thực tế.DMọi tình cảm và mọi hành động trong toàn vở đều chỉ do tiền quyết định.