Một câu hỏi dẫn đường cho việc tìm thông tin
Báo cáo nghiên cứu trình bày việc tìm hiểu và kết quả về một vấn đề tự nhiên, xã hội. Ở lớp 12, vấn đề có thể mang tính tổng hợp, khái quát hơn những khảo sát đơn lẻ đã học. Tuy vậy, vẫn cần giới hạn để có thể thu thập, phân tích dữ liệu và đưa kết luận có căn cứ.
Chuẩn bị bằng việc xác định đề tài, câu hỏi, phạm vi, mục đích; sau đó chọn cách tìm thông tin phù hợp như đọc tài liệu, quan sát, khảo sát hoặc phỏng vấn. Ghi nguồn và điều kiện thu thập ngay từ đầu. Dữ liệu là điều thu được; nhận xét là điều rút ra sau khi xem xét dữ liệu.
Không phải báo cáo nào cũng cần cùng một phương pháp hoặc một khuôn nghiên cứu chuyên nghiệp. Điều quan trọng là việc tìm thông tin thực chất, cách tổng hợp có hệ thống và kết luận không vượt phạm vi đã khảo sát.
Giới hạn một đề tài rộng
Tình huống giả định do BTVN biên soạn:
Đề tài “Đọc sách của giới trẻ” quá rộng với một nhóm học sinh có ít thời gian. Nhóm chọn câu hỏi: “Những điều kiện nào hỗ trợ việc dùng góc đọc tại một trường trong học kì này?” Phạm vi ấy cho phép xem lịch mở, danh mục sách, quan sát cách sử dụng, ghi ý kiến người dùng và đọc tài liệu liên quan.
Mỗi loại nguồn giúp một phần: lịch mở và danh mục cho biết điều kiện; quan sát giúp thấy việc sử dụng; ý kiến gợi nhu cầu và trở ngại; tài liệu tham khảo giúp đặt trường hợp vào một vấn đề rộng hơn. Kết quả chưa đủ đại diện toàn bộ giới trẻ.
Đây là kế hoạch minh họa, chưa có dữ liệu khảo sát thật. Không điền các con số tưởng tượng rồi gọi là kết quả nghiên cứu.
Củng cố kiến thức
Vì sao câu hỏi giới hạn trong ví dụ phù hợp hơn với nhóm?
Tài liệu liên quan vẫn hỗ trợ việc tìm hiểu.
Kết quả phải dựa vào việc thu thập, phân tích.
Đúng: giới hạn làm việc nghiên cứu khả thi hơn.
Phạm vi một trường không bảo đảm đại diện toàn bộ.
Lời giải
Đáp án C. Câu hỏi nêu rõ đối tượng, thời gian và điều muốn biết. Từ đó mới chọn được nguồn và cách thu thập; giới hạn không nhằm bỏ căn cứ mà để kết luận có phạm vi rõ.
Củng cố kiến thức
Cách dùng nguồn nào sát kế hoạch được phân tích?
Một ý kiến không đại diện mọi người.
Đúng: nhiều nguồn được nối với câu hỏi nghiên cứu.
Kết luận phải xuất phát từ việc tìm hiểu.
Không được giả dữ liệu thành khảo sát thật.
Lời giải
Đáp án B. Các nguồn khác nhau giúp xem vấn đề từ nhiều phía. Cần đối chiếu và giải thích phần việc của từng nguồn, rồi giữ giới hạn khi kết luận; không chỉ thu thật nhiều thông tin hoặc dùng một ý kiến thay toàn bộ khảo sát.