Tổng hợp có hệ thống, không chỉ gom thông tin
Báo cáo có thể tổ chức bằng phần đặt vấn đề, giải quyết vấn đề và kết luận, kèm tài liệu tham khảo. Các mục cụ thể cần phù hợp nội dung. Phần mở xác định việc nghiên cứu; phần chính trình bày kết quả thành những luận điểm rõ, có dữ liệu và lời giải thích; phần kết trả lời vấn đề và nêu đánh giá, giới hạn hoặc hướng tìm hiểu tiếp.
Trong mỗi luận điểm có thể có các ý nhỏ. Cần chọn những dữ liệu cùng làm rõ một nhận định, chỉ ra quan hệ giữa chúng. Thông tin nhiều nhưng không có câu khái quát, phân tích sẽ khó trở thành một báo cáo có mạch.
Quan điểm của người viết thể hiện qua cách lựa chọn, lí giải và đánh giá, nhưng không thay căn cứ bằng sở thích. Một kết luận mới đáng chú ý vẫn phải có dữ liệu hỗ trợ; không yêu cầu mọi báo cáo học sinh phải là một phát hiện đột phá.
Học cách tổ chức từ báo cáo tham khảo
Phân tích do BTVN biên soạn theo “Mĩ thuật Việt Nam thời mở cửa” của Nguyễn Quân trong SGK:
Bài tham khảo nêu vấn đề về diện mạo mĩ thuật thời mở cửa, rồi tổ chức kết quả theo hai hướng mở vào và mở ra. Mỗi hướng lại được phân tích qua những phương diện cụ thể. Cách chia giúp dữ liệu được đặt dưới ý khái quát, không thành một danh sách tên họa sĩ hoặc trường phái.
Phần kết trở lại nhận định về diện mạo và sự đa dạng, tiếp nối các hướng đã bàn. Bài được SGK biên tập từ một phần công trình nghiên cứu; ở đây học cách lập ý, triển khai, không coi mọi nhận định về giai đoạn ấy là thông tin cập nhật cho mĩ thuật hôm nay.
Khi vận dụng, cần chọn các hướng của đề tài đang làm. Không lấy nguyên hai nhãn mở vào–mở ra để chia mọi báo cáo, vì đó là cách tổ chức gắn với vấn đề của bài tham khảo.
Củng cố kiến thức
Cách tổ chức trong bài tham khảo có tác dụng nào được làm rõ?
Đúng: luận điểm giúp tổ chức và lí giải dữ liệu.
Các hướng có quan hệ với nội dung.
Bài triển khai bằng nhận định và giải thích.
Bố cục cần hợp đề tài cụ thể.
Lời giải
Đáp án A. Hai hướng mở vào–mở ra cùng những phương diện nhỏ giúp người đọc theo dõi nhận định về mĩ thuật. Tác dụng nằm ở việc sắp xếp, giải thích dữ liệu, không phải số lượng tiêu đề hay một khuôn cho mọi báo cáo.
Củng cố kiến thức
Khi áp dụng cách tổ chức ấy cho đề tài khác, cần làm gì?
Tên mục phải phù hợp vấn đề.
Câu hỏi giúp chọn thông tin và kết luận.
Nhận định có giới hạn thời đoạn.
Đúng: học phương pháp, không sao chép khuôn.
Lời giải
Đáp án D. Điều có thể vận dụng là cách nối câu hỏi, luận điểm và dữ liệu. Các nhãn cụ thể phải được chọn lại theo vấn đề, phạm vi nghiên cứu; không chuyển nguyên bố cục hoặc nhận định lịch sử sang một đề tài khác.