Tình thế nguy cấp làm nổi sự lựa chọn
“Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài” trích hồi cuối của Vũ Như Tô, vở bi kịch lịch sử Nguyễn Huy Tưởng viết. Quân nổi loạn kéo tới, công trình có nguy cơ bị phá, các nhân vật buộc phải lựa chọn trong thời gian gấp.
Đan Thiềm khuyên Vũ Như Tô trốn để bảo toàn tài năng. Ông vẫn tin mình vô tội, muốn ở lại và tiếp tục xây. Lời khuyên, lời từ chối cùng các tin dữ làm xung đột phát triển.
Khi biết công trình thực sự cháy, ông tuyệt vọng và xin ra pháp trường. Đoạn không diễn trực tiếp việc hành quyết; kết cục toàn vở được biết thêm từ giới thiệu. Kịch có yếu tố lịch sử nhưng lời thoại nghệ thuật không mặc nhiên là sử liệu nguyên văn.
Bước ngoặt không chỉ là nghe một tin
Phân tích do BTVN biên soạn theo SGK:
Đầu đoạn, Đan Thiềm hốt hoảng nhưng Vũ Như Tô không tin phải trốn. Sau nhiều tin dữ và khi bị bắt, ông còn hi vọng gặp An Hòa Hầu để giãi bày, xây tiếp. Đến khi ánh lửa, tàn than và lời báo xác nhận công trình cháy, hi vọng ấy sụp đổ; ông xin ra pháp trường.
Chỉ dẫn tiếng quân, tiếng đổ và người ra vào dồn dập làm hiểm nguy tiến gần. Ánh lửa không chỉ tạo cảnh đẹp mà buộc nhân vật đối diện sự mất mát. Đan Thiềm vẫn xin tha cho ông khi chính mình bị đe dọa: lời khuyên trốn gắn với việc giữ tài, không đơn thuần lo cho bản thân.
Củng cố kiến thức
Vì sao ánh lửa và tàn than ở cuối là chi tiết quan trọng?
Đúng: chi tiết nối biến cố với chuyển biến tâm trạng.
Cần đọc tác dụng trong diễn biến.
Lửa cho thấy công trình bị hủy, không hoàn thành.
Các nhân vật có phản ứng đối lập.
Lời giải
Đáp án A. Trước đó Vũ Như Tô còn tin có thể giãi bày và xây tiếp. Ánh lửa cùng lời báo làm sự mất mát không thể phủ nhận. Đặt hai trạng thái cạnh nhau, thấy chi tiết tạo bước ngoặt từ hi vọng sang tuyệt vọng, không chỉ trang trí sân khấu.
Củng cố kiến thức
Chi tiết Đan Thiềm vẫn xin tha cho Vũ Như Tô khi bị đe dọa giúp hiểu lời khuyên trốn thế nào?
Hành động bảo vệ ông không phù hợp kết luận chỉ lo mình.
Nàng dùng tài năng làm lí do xin tha.
Đúng: đối chiếu mục đích ở những thời điểm khác nhau.
Đoạn không cho thấy lời xin đã thành công.
Lời giải
Đáp án C. Nhận việc nàng tha thiết khuyên trốn và sau đó tiếp tục xin tha cho ông. Cả hai hướng tới bảo toàn tài năng trong hoàn cảnh thay đổi. Không lấy một lời khuyên khác trước đây làm bằng chứng nàng không còn trân trọng tài, cũng không thêm kết quả đã cứu được ông.