So sánh không phải kể lần lượt hai truyện
Đối chiếu tác phẩm cần chọn một phương diện chung, đặt các chi tiết tương ứng cạnh nhau rồi rút nhận xét. Có thể so sánh cách tổ chức tình huống, chuyển biến tâm lí, nhân vật nữ hoặc đoạn kết; không buộc hai truyện giống nhau ở mọi mặt.
Vợ nhặt và Chí Phèo đều cho thấy sức đánh thức của tình thương đối với những người trong cảnh khốn cùng. Tuy nhiên, hoàn cảnh, quan hệ nhân vật và hướng vận động của mỗi truyện khác nhau. Nhận xét chung phải được nâng đỡ bằng dẫn chứng riêng.
Cùng sự chăm sóc, khác con đường phía trước
Phân tích do BTVN biên soạn theo hai đoạn trích SGK.
**Trong Vợ nhặt:** người vợ và bà cụ Tứ thu xếp nhà cửa, cùng tạo không khí mái ấm. Tràng từ vui sướng đến thấy bổn phận. Sự đón nhận giúp nhân vật gắn bó hơn với gia đình; hình ảnh lá cờ đỏ cuối truyện còn gợi một hướng giải thoát chung.
**Trong Chí Phèo:** thị Nở tự nguyện chăm sóc, làm Chí tin mình có thể hòa hợp với mọi người. Nhưng bà cô phản đối và thị từ chối, khiến con đường ấy bị chặn. Sau cái chết, hình ảnh lò gạch gợi lo âu về vòng số phận chưa được giải quyết.
Điểm gặp gỡ là phát hiện phần nhân tính qua một quan hệ yêu thương. Điểm khác là một truyện mở hướng hy vọng, một truyện làm nổi bi kịch bị cự tuyệt. Không vì cùng có đói nghèo và tình thương mà coi hai kết thúc có ý nghĩa như nhau.
Củng cố kiến thức
Điểm gặp gỡ nào được những dẫn chứng trong ví dụ làm rõ?
Chí vẫn gặp sự cự tuyệt; Tràng cũng chưa được kể hết tương lai.
Không truyện nào kể kết quả như vậy.
Đúng: chi tiết mái ấm và cháo hành cùng làm rõ điểm chung này.
Các nhân vật nữ trực tiếp tham gia sự vận động của truyện.
Lời giải
Đáp án C. Tràng thấy trách nhiệm khi sống trong mái ấm được vun đắp; Chí muốn hòa hợp sau khi được chăm sóc. Hai dẫn chứng đều cho thấy tình thương làm hiện khát vọng sống có tình nghĩa. A, B thêm kết quả; D thu hẹp sai vai trò nhân vật nữ.
Củng cố kiến thức
Cách đối chiếu đoạn kết nào giữ được nét riêng của mỗi truyện?
Đúng: cùng chú ý giới hạn dữ kiện nhưng phân biệt hướng ý nghĩa.
Không có kết quả hạnh phúc chung được kể.
Mỗi hình ảnh đều gắn với cả mạch truyện.
Đây là sự ghép sai sự việc giữa hai tác phẩm.
Lời giải
Đáp án A. Ở Vợ nhặt, hình ảnh cuối nối với chuyện phá kho và nhận thức mới của Tràng. Ở Chí Phèo, hình ảnh cuối nối chuyện bị bỏ rơi với nỗi lo thị Nở. Vì vậy, hướng ý nghĩa khác nhau. B, D thêm sự kiện; C bỏ quan hệ với mạch truyện.