Bằng chứng cần được giải thích
Một đoạn phân tích có ý trung tâm, bằng chứng và phần giải thích làm rõ ý ấy. Có thể dẫn một lời ngắn chính xác hoặc diễn giải chi tiết; không đặt phần diễn giải trong ngoặc kép như lời nguyên tác. Sau bằng chứng cần chỉ ra cách kể tác động vào việc hiểu nhân vật, tình huống hay ý nghĩa.
Khi chỉnh bài, kiểm trọng tâm nghệ thuật có được giữ không, bằng chứng đúng bản đang đọc không, nhận xét có vượt quá dữ kiện không. Đặc biệt phân biệt cảm nhận của nhân vật với lời xác nhận của người kể; không đồng nhất người kể với tác giả.
Câu văn cần rõ chủ thể và quan hệ ý. Có thể có cảm xúc, nhưng cảm xúc không thay lí lẽ. Trắc nghiệm nhận diện cách sửa chỉ củng cố thao tác; một bài viết hoàn chỉnh vẫn cần được đọc và nhận xét theo sản phẩm thực.
Từ lời khen chung đến một đoạn có căn cứ
Ví dụ do BTVN biên soạn theo “Vợ nhặt”:
Câu chưa đạt: “Kim Lân kể rất hay; cuối truyện Tràng đã theo cách mạng nên cả nhà hết đói.” Câu này vừa chưa nói cách kể hay ở đâu, vừa thêm kết quả không được kể.
Có thể sửa thành: “Hình ảnh đám người đói và lá cờ đỏ trở lại trong tâm trí Tràng sau lời trò chuyện về phá kho thóc. Cách kết ấy nối nỗi lo sinh tồn của gia đình với một hướng hành động chung. Hy vọng không chỉ nằm ở việc thu xếp mái ấm, nhưng đoạn trích chưa kể Tràng tham gia hay gia đình thoát đói.”
Đoạn sửa nêu đúng hình ảnh và vị trí xuất hiện, giải thích mối liên hệ với ý nghĩa, đồng thời giữ giới hạn dữ kiện. Nó không chỉ thay từ “hay” bằng một lời khen khác.
Củng cố kiến thức
Vấn đề chính của câu chưa đạt trong ví dụ là gì?
Thêm tính từ không giải quyết thiếu căn cứ.
Đúng: có cả vấn đề lập luận lẫn dữ kiện.
Chỉ cần bằng chứng phù hợp, không chép cả đoạn.
Tên tác giả có thể dùng đúng, nhưng nhận định phải có căn cứ.
Lời giải
Đáp án B. Tách hai lỗi: “rất hay” chưa chỉ ra đặc điểm nghệ thuật; “đã theo cách mạng, hết đói” bổ sung kết quả không có trong đoạn trích. Sửa phải nêu hình ảnh cuối, giải thích hiệu quả và giới hạn kết luận, chứ không chỉ đổi câu văn cho đẹp.
Củng cố kiến thức
Cách dùng bằng chứng nào đúng?
Ngoặc kép dùng cho lời trích chính xác, không giả làm nguyên tác.
Không được bịa câu thoại.
Bằng chứng cần nối với luận điểm.
Đúng: bảo đảm chính xác và chức năng lập luận.
Lời giải
Đáp án D. Trước hết bảo đảm phần dẫn đúng văn bản, phân biệt trích với diễn giải. Sau đó giải thích vì sao chi tiết chứng minh nhận xét về cách kể. Thiếu một trong hai bước, đoạn có thể sai dữ kiện hoặc chỉ dừng ở kể lại.