Chất liệu quen thuộc được đặt trong một cảm nhận mới
“Tràng giang” có bốn khổ, mỗi khổ bốn câu bảy tiếng. Nhan đề Hán Việt, cảnh sông dài, mây cao, cánh chim chiều và nỗi nhớ nhà gợi âm hưởng thơ truyền thống.
Nhưng bài cũng có những hình ảnh đời thường như cành củi khô, bèo dạt. Cái tôi hiện đại bộc lộ nỗi cô đơn, cảm giác lạc lõng và khát vọng gắn bó giữa không gian bao la.
Không nên chia máy móc rằng hình ảnh này chỉ cổ điển, cảm xúc kia chỉ hiện đại. Cần thấy chất liệu quen được tổ chức lại để diễn tả một cách nhìn, một nỗi niềm riêng.
Không có khói sóng vẫn nhớ nhà
Phân tích do BTVN biên soạn theo SGK:
Câu cuối “Tràng giang” gợi liên hệ với “Hoàng Hạc lâu” của Thôi Hiệu: trong bài thơ xưa, khói sóng trên sông làm người buồn. Huy Cận tiếp nhận mối liên hệ sông nước–hoàng hôn–nhớ quê, nhưng nhấn rằng không cần khói hoàng hôn vẫn nhớ nhà.
Như vậy, nỗi nhớ không chỉ được một cảnh khói cụ thể khơi lên; nó đã dâng từ trong lòng người trước sông nước và sự xa cách. Dòng trước dùng “dợn dợn”, vừa gợi nhịp nước vừa gợi lòng quê xao động. Cần giữ đúng từ này, không đổi thành “rợn rợn”.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào làm rõ sự tiếp nhận và sáng tạo ở câu kết “Tràng giang”?
Câu kết nhấn sự không cần cảnh khói làm tác nhân.
Lòng quê và nhớ nhà vẫn là điểm nổi bật.
Không có dữ kiện đó trong bài.
Đúng: chỉ rõ cả liên hệ truyền thống và nét biến đổi.
Lời giải
Đáp án D. Liên hệ với Thôi Hiệu giúp nhận chất liệu thơ truyền thống, nhưng Huy Cận không lặp nguyên cách khơi sầu từ khói sóng. Sự vắng khói mà vẫn nhớ nhà nhấn nỗi nhớ sẵn trong lòng. Đây là sự tiếp nhận có sáng tạo, không phải chép lại ý thơ xưa.
Củng cố kiến thức
Nhóm dẫn chứng nào làm rõ sự kết hợp cổ điển và hiện đại trong bài?
Đúng: có cả chất liệu truyền thống và nét cảm nhận riêng.
Thông tin xuất bản không đủ chứng minh đặc điểm nghệ thuật.
Hình thức số khổ chưa bao quát sự kết hợp ấy.
Bài không phải bản khảo sát địa lí.
Lời giải
Đáp án A. Nhan đề, mây và chim chiều gợi không khí thơ truyền thống; cành củi khô đời thường cùng cảm giác lạc lõng bộc lộ nét riêng của cái tôi hiện đại. Cần đặt hình thức, hình ảnh và cảm xúc trong quan hệ, không chỉ dùng mốc xuất bản hoặc đếm số câu.