Hình thức lặp đi cùng ý nghĩa được mở rộng
Các cụm nói về một trăm năm sau, về điều không thể hài lòng, về ước mơ và tự do được lặp lại ở những chặng khác nhau. Mỗi lần lặp tiếp tục đưa thêm một biểu hiện, hình dung hoặc lời kêu gọi. Vì thế, điệp ngữ vừa tạo nhịp hùng biện vừa liên kết và phát triển ý.
Ẩn dụ biến những vấn đề xã hội trừu tượng thành cảnh có thể hình dung: nghèo đói như hòn đảo giữa đại dương thịnh vượng; bất công như bóng tối, bình đẳng như ánh sáng. Sự đối lập làm rõ khoảng cách giữa điều đang tồn tại và điều mong muốn.
Khi phân tích, cần nêu hình ảnh hoặc cấu trúc cụ thể, giải thích nó gợi điều gì và làm rõ luận điểm nào. Không chỉ kết bằng “nhấn mạnh” hay “tăng sức gợi”.
Từ hòn đảo nghèo đói đến các cảnh tương lai
Phân tích do BTVN biên soạn theo SGK:
Hình ảnh hòn đảo nghèo đói giữa đại dương thịnh vượng đặt hai tình trạng cạnh nhau. Không gian rộng giàu có bao quanh phần nhỏ bị cô lập làm nổi bật sự bất công: đời sống sung túc chung chưa đem lại quyền lợi tương xứng cho người da đen.
Khi nói về ước mơ, tác giả lần lượt hình dung hậu duệ nô lệ và chủ nô cùng ngồi trong tình anh em, trẻ nhỏ được đánh giá theo phẩm chất chứ không theo màu da. Cấu trúc lặp nối những cảnh khác nhau thành một tương lai chung.
Hai cách diễn đạt bổ sung nhau: hình ảnh về thực trạng khơi sự bất bình; hình dung về tương lai nuôi hi vọng. Cảm xúc vì vậy có nội dung rõ, đi cùng mục đích kêu gọi thay đổi.
Củng cố kiến thức
Cách hiểu nào đúng với hình ảnh hòn đảo nghèo đói giữa đại dương thịnh vượng trong ví dụ?
Đây là hình ảnh ẩn dụ về tình trạng xã hội.
Đúng: sự tương phản hỗ trợ nhận xét về thực trạng.
Hai tình trạng được đặt cạnh nhau để lên án bất công trong cùng xã hội.
Cảnh thịnh vượng làm nổi bật, không che lấp, sự thiếu thốn và cô lập.
Lời giải
Đáp án B. “Hòn đảo” gợi phần bị tách biệt, “đại dương” gợi không gian rộng bao quanh. Ghép nghèo đói với thịnh vượng làm nổi bật sự chênh lệch và cô lập trong cùng xã hội. Hình ảnh cụ thể hóa thực trạng được lên án, không cung cấp dữ kiện địa lí.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào giải thích đầy đủ tác dụng của cấu trúc lặp ở phần ước mơ?
Mỗi lần lặp mở thêm một hình dung.
Các cảnh được nêu như ước mơ, chưa phải kết quả.
Niềm tin gắn với lời kêu gọi hành động.
Đúng: nối hình thức lặp với nội dung và cảm xúc.
Lời giải
Đáp án D. Cần xem cả cấu trúc lặp và phần thay đổi sau nó. Mỗi cảnh nêu một mặt của tương lai bình đẳng, từ tình anh em đến cách đối xử với trẻ nhỏ. Nhịp lặp quy tụ chúng thành khát vọng chung, khiến lời nói vừa liền mạch vừa có sức thúc đẩy.