Theo dõi các khái niệm trong cách tác giả dùng
“Tiếp xúc với tác phẩm” của Thái Bá Vân, trích “Tiếp xúc với nghệ thuật”, bàn về việc thưởng thức tác phẩm. Bản SGK trích ba phần đầu, không phải toàn bài.
Tác giả phân biệt đời sống vật thể, như chất liệu và kích thước của bức tranh, với đời sống hình tượng: giá trị tinh thần, thẩm mĩ được cảm nhận khi tiếp xúc với tác phẩm. Hai mặt thuộc cùng một tác phẩm, không phải hai bức tranh riêng.
Tiếp đó, ông nhấn mạnh dấu ấn của người nghệ sĩ và vai trò người xem trong việc làm đời sống hình tượng phong phú. Cảm nhận có thể khác nhau, nhưng vẫn cần bắt đầu từ tác phẩm. Không hiểu “chủ quan” thành quyền sửa dữ kiện vật thể hoặc gán bất cứ nghĩa nào.
Vì sao phép đo chưa thay việc thưởng thức?
Phân tích do BTVN biên soạn theo SGK:
Thái Bá Vân lấy tranh “Em Thúy” của Trần Văn Cẩn để làm rõ sự khác biệt. Biết chất liệu, kích thước, khung tranh giúp nhận diện vật thể. Tuy nhiên, các thông tin ấy chưa giải thích cảm xúc, cái nhìn của họa sĩ và giá trị hình tượng khi người xem tiếp xúc.
Lập luận tiếp tục từ hai mặt của tác phẩm đến dấu ấn người sáng tạo, rồi đến sự tham gia của người tiếp nhận. Những người xem khác nhau có thể phát hiện, cảm nhận những khía cạnh khác nhau; nhờ đó tác phẩm có đời sống tinh thần không đứng yên.
Đọc một bài thơ cũng cần phân biệt số dòng với việc hình ảnh và giọng điệu gợi cảm xúc gì. Dù cảm nhận khác nhau, muốn thuyết phục vẫn phải chỉ ra chi tiết làm cơ sở. Không thể dùng “cảm nhận riêng” để gọi sai tác giả hoặc thêm câu thơ không có trong bài.
Củng cố kiến thức
Trong lập luận được phân tích, biết kích thước và chất liệu bức tranh có giới hạn gì?
Thông tin ấy có ích cho nhận diện vật thể.
Đúng: phép đo chưa lí giải giá trị tinh thần, thẩm mĩ.
Cảm nhận còn phụ thuộc người tiếp nhận.
Đây là hai mặt của cùng tác phẩm trong cách phân biệt của tác giả.
Lời giải
Đáp án B. Xác định loại thông tin: kích thước, chất liệu nói về sự tồn tại vật thể. Lập luận còn hướng tới thế giới hình tượng, cảm xúc và cái nhìn nghệ thuật. Vì thế thông tin vật thể cần thiết ở phạm vi của nó, nhưng không đủ để thay việc thưởng thức.
Củng cố kiến thức
Cách vận dụng nào phù hợp với vai trò người tiếp nhận và yêu cầu đọc có căn cứ?
Cảm nhận riêng không cho phép thêm sai dữ kiện.
Số dòng không giải thích đời sống hình tượng.
Người tiếp nhận có thể làm nổi những khía cạnh khác nhau.
Đúng: giữ vai trò người đọc và căn cứ từ tác phẩm.
Lời giải
Đáp án D. Văn bản nhấn mạnh sự tham gia của người tiếp nhận khiến hình tượng có đời sống phong phú. Khi trình bày một cách đọc, vẫn phải trở về tác phẩm để giải thích điều đã cảm nhận. Khác biệt có căn cứ khác với việc tùy tiện thay nội dung.