Ngôn ngữ viết: chỉnh chỗ lạc phong cách

Xét câu theo hoàn cảnh sử dụng

Ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết có đặc điểm riêng về từ ngữ, câu và cách tổ chức thông tin. Trong bài phân tích viết, dùng quá nhiều từ ngữ tùy hứng của hội thoại dễ khiến ý kiến mơ hồ hoặc lạc phong cách. Khi chỉnh, xác định người viết muốn nói điều gì, nhận xét đã có căn cứ đến đâu, rồi chọn từ ngữ rõ nghĩa và câu liên kết. Không chỉ thay một từ khẩu ngữ bằng một từ khó. Cũng không nâng “có thể” thành “chắc chắn” nếu chưa có đủ căn cứ. Một từ phù hợp trong lời trò chuyện chưa chắc phù hợp ở câu phân tích. Ngược lại, khẩu ngữ trong lời thoại nghệ thuật có thể được dùng có chủ đích; cần phân biệt hai trường hợp.

Giữ nhận xét nhưng làm rõ căn cứ

Ngữ liệu giả định do BTVN biên soạn: “Đoạn cuối này đỉnh thật, đọc xong thấy tác giả thương nhân vật ghê.” Đây là lời nhận xét gần hội thoại, nhưng chưa chỉ ra điều khiến người viết nhận thấy sự cảm thông. Có thể chỉnh thành: “Ở đoạn cuối, người kể dành sự chú ý cho nỗi lo và mong muốn được thấu hiểu của nhân vật. Cách kể ấy gợi thái độ cảm thông với hoàn cảnh của nhân vật.” Câu chỉnh giảm các từ khẩu ngữ, đồng thời thêm mối nối giữa chi tiết và nhận xét. “Gợi thái độ cảm thông” giữ mức độ suy luận; không biến cảm giác đọc thành khẳng định rằng đã biết toàn bộ ý định của tác giả. Khi dùng cho tác phẩm cụ thể, cần nêu đúng những chi tiết có trong đoạn ấy.

Củng cố kiến thức

Câu chỉnh trong ví dụ tiến bộ chủ yếu ở điểm nào?

ACó nhiều từ dài hơn nên tự động đúng hơn.BGiữ nguyên lời khen nhưng bỏ hết nội dung phân tích.CLàm rõ chi tiết, mối liên hệ với thái độ cảm thông và giữ mức độ nhận xét phù hợp.DKhẳng định chắc chắn mọi ý định riêng của tác giả.

Củng cố kiến thức

Trong một bài phân tích viết, nhận xét ban đầu mới có căn cứ một phần. Cách chỉnh nào phù hợp?

AChọn từ rõ nghĩa, bổ sung chi tiết phù hợp và giữ mức độ khẳng định tương xứng.BThêm “chắc chắn” vào mọi nhận xét để tạo sự tự tin.CThay tất cả từ quen thuộc bằng từ Hán Việt khó.DGiữ câu khẩu ngữ rồi bỏ các câu giải thích cho ngắn.