Tác phẩm đi qua cái nhìn của người sáng tạo và người tiếp nhận
Ở phần hai, Thái Bá Vân nhấn mạnh tác phẩm không chỉ là bản sao đối tượng. Qua “Em Thuý”, người xem còn nhận ra thế giới nội tâm và con mắt nhìn đời của Trần Văn Cẩn. **Giá trị chủ quan** ở đây gắn với dấu ấn người nghệ sĩ trong hình tượng.
Phần ba nói đời sống hình tượng được mở rộng khi gặp những người xem khác nhau, ở thời điểm và hoàn cảnh khác nhau. Vốn sống, sự nhạy cảm, hiểu biết có thể khiến mỗi người nhận ra một khía cạnh.
Hai ý nối tiếp nhau: nghệ sĩ tạo hình tượng mang cách nhìn riêng; người tiếp nhận tham gia làm giá trị tinh thần ấy sống động. Sự phong phú của cảm nhận vẫn bắt đầu từ tác phẩm, không phải quyền thêm chi tiết hoặc thay sai dữ kiện.
Cái nhìn làm hình tượng thức dậy
Phân tích do BTVN biên soạn theo đoạn cuối “Tiếp xúc với tác phẩm”:
Thái Bá Vân ví bức tranh không có người xem như chiếc bật lửa đủ ga nhưng còn nguội. Khi có tác động, ngọn lửa mới bùng lên; tương tự, sự tiếp xúc của người xem giúp đời sống hình tượng được cảm nhận và tiếp tục mở rộng.
Phép so sánh làm rõ vai trò chủ động của tiếp nhận. Không phải người xem tạo lại vật thể hay tự ý đổi tác giả, mà người xem đánh thức những khả năng ý nghĩa trong cuộc gặp với tác phẩm.
Chẳng hạn, khi đọc “Tràng giang”, có thể chú ý nỗi cô đơn hoặc nhu cầu gắn bó, nếu giải thích bằng hệ thống hình ảnh. Nhưng ghi tác giả là Văn Cao là sai dữ kiện, không phải một cảm nhận mới. Hai loại ý kiến cần được phân biệt.
Củng cố kiến thức
“Giá trị chủ quan” của tác phẩm trong phần hai được hiểu gần nhất như thế nào?
Đúng: dấu ấn nghệ sĩ hiện trong hình tượng.
Dữ kiện tác giả không thuộc cảm nhận tùy ý.
Tác giả đang vượt cách hiểu tác phẩm như bản sao.
Văn bản nhấn mạnh điều ngược lại.
Lời giải
Đáp án A. Thái Bá Vân không chỉ hỏi bức tranh giống người mẫu ra sao. Ông hướng tới cách Trần Văn Cẩn nhìn và thể hiện đối tượng, qua đó thế giới nội tâm của nghệ sĩ hiện lên. “Chủ quan” nói dấu ấn sáng tạo ấy, không cho phép tùy tiện thay thông tin.
Củng cố kiến thức
Cách vận dụng nào phù hợp với vai trò người tiếp nhận được phân tích?
Tiếp nhận có thể làm nổi những khía cạnh khác nhau.
Số dòng chưa giải thích hình tượng, cảm xúc.
Đúng: giữ sự phong phú và căn cứ của cách đọc.
Thêm sai ngữ liệu không phải mở rộng cảm nhận.
Lời giải
Đáp án C. Người đọc đem vốn sống, cảm xúc và hiểu biết vào cuộc gặp với tác phẩm nên cách cảm nhận có thể khác nhau. Muốn trình bày thuyết phục, vẫn phải nêu chi tiết hỗ trợ và giải thích mối liên hệ. Khác biệt có căn cứ không đồng nghĩa tùy tiện sửa ngữ liệu.