Kiểm mối quan hệ, không chỉ đếm thành phần
Một câu có đủ từ ngữ vẫn có thể không rõ nếu các thành phần bị xếp không phù hợp với ngữ cảnh. Trước khi chỉnh, tìm chủ ngữ, vị ngữ, các phần bổ sung và quan hệ giữa chúng; đưa về cách tổ chức rõ nghĩa theo điều cần thông báo.
Khi đã mở một quan hệ tăng tiến, đối lập hoặc nguyên nhân–kết quả, cần diễn đạt các phần tương ứng đầy đủ. Chẳng hạn, nếu muốn nói hai ích lợi bằng cấu trúc “không chỉ… mà còn…”, không dừng sau ích lợi thứ nhất.
Ngược lại, câu ngắn được tách để nhấn mạnh có thể nhờ câu trước hoặc câu sau mà hiểu đủ nghĩa. Cần giải thích tác dụng trong ngữ cảnh, không kết luận mọi câu không đủ nòng cốt khi đứng riêng đều sai.
Hoàn chỉnh ý và nhận ra câu tách
Ngữ liệu giả định do BTVN biên soạn:
Trong báo cáo, cần nêu hai ích lợi của hoạt động: hiểu tác phẩm và biết lắng nghe. Bản viết dừng ở “Thảo luận không chỉ giúp nhóm hiểu tác phẩm.” Có thể hoàn chỉnh: “Thảo luận không chỉ giúp nhóm hiểu tác phẩm mà còn rèn cách lắng nghe ý kiến khác.” Phần bổ sung đáp ứng cả cấu trúc lẫn ý muốn nói.
Đặt cạnh một đoạn truyện giả định: “Lan chờ thông báo kết quả. Hồi hộp quá.” Câu sau ngắn, không nêu lại chủ thể nhưng nhờ câu trước vẫn nhận ra tâm trạng Lan. Cách tách làm cảm giác hồi hộp nổi rõ. Không nhất thiết phải xóa câu ấy vì nó khác cách viết báo cáo.
Nếu muốn nói ý thông thường trong báo cáo, có thể dùng trật tự rõ: “Nhóm đọc sách đang thảo luận trong thư viện.” Khi có trật tự khác, cần xét mục đích và ngữ cảnh, không xem mọi đảo trật tự trong thơ đều là lỗi.
Củng cố kiến thức
Cần hoàn chỉnh hai ích lợi theo cấu trúc “không chỉ… mà còn…”. Phần nối nào phù hợp với câu đã cho và yêu cầu?
Chưa thêm ích lợi thứ hai theo quan hệ yêu cầu.
Trái nội dung cần nêu hai ích lợi.
Đúng: thêm phần tăng tiến và đúng ích lợi còn thiếu.
Nêu điều kiện khác, không hoàn chỉnh ý được yêu cầu.
Lời giải
Đáp án C. Bản đầu mở bằng “không chỉ” và mới nêu hiểu tác phẩm. Yêu cầu còn cần ích lợi lắng nghe. Phần “mà còn rèn…” vừa tương ứng cấu trúc tăng tiến vừa làm rõ nội dung thứ hai. Không chỉ thêm một từ nối bất kì rồi coi ý đã đủ.
Củng cố kiến thức
Trong đoạn “Lan chờ thông báo kết quả. Hồi hộp quá.”, vì sao chưa thể coi câu sau là lỗi thiếu chủ ngữ?
Cần xét ngữ cảnh và tác dụng, không áp cho mọi cụm.
Đúng: nghĩa được nối với Lan và có hiệu quả nhấn mạnh.
Dấu câu không tự tạo một chủ thể.
Cách viết sáng tạo vẫn cần xét ngữ cảnh và tác dụng.
Lời giải
Đáp án B. Đọc hai câu cùng nhau: người đang chờ là Lan, và cảm giác hồi hộp thuộc người ấy trong tình huống chờ kết quả. Cách tách tạo nhịp và nhấn cảm xúc. Vì có ngữ cảnh giúp hiểu và có tác dụng, không thể chỉ tách câu sau ra rồi máy móc báo lỗi.