Kiến thức giúp thực hiện một thao tác
Khi ôn, cần nối tên khái niệm với dấu hiệu trong văn bản và điều phải giải thích. Tri thức về tác giả Nguyễn Du giúp đặt sáng tác vào bối cảnh; đọc tác phẩm vẫn phải trở lại ngôn ngữ, nhân vật và mạch cảm xúc cụ thể.
Với kí, cần xét sự kết hợp ghi chép, trải nghiệm và cảm xúc, phân biệt dữ kiện với liên tưởng. Với văn bản thông tin, cần nhận cách tổ chức thông tin và sự phối hợp giữa lời với hình. Với nghị luận, cần theo luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng.
Các công cụ có thể phối hợp theo nhiệm vụ. Đặc điểm thể loại định hướng câu hỏi, không tạo một công thức thay mọi văn bản.
Nối dấu hiệu với việc cần làm
Bảng BTVN biên soạn để ôn:
| Dấu hiệu hoặc nhiệm vụ | Việc cần thực hiện |
|---|---|
| Kí có quan sát và liên tưởng | Xác định chi tiết được ghi nhận, cách người viết cảm nhận và tác dụng của sự phối hợp |
| Bài thông tin có các mốc và hình | Đọc quan hệ trước–sau, nhãn và nguồn hình; giữ giới hạn dữ kiện |
| Nghị luận về cộng đồng và cá thể | Theo cả hai chiều quan hệ, không cắt một luận điểm thành toàn bài |
| Thơ có từ ngữ khác cách nói thường | Giải nghĩa trong câu, nối với mạch cảm xúc và cách tổ chức hình ảnh |
Chẳng hạn, nếu yêu cầu giải thích một dự báo trong bài thông tin, chỉ nêu tác giả nổi tiếng chưa đủ. Cần đọc nguồn, dấu hiệu chỉ mức chắc chắn và căn cứ mà lời dự báo dựa vào.
Củng cố kiến thức
Khi bài thông tin có một dự báo, thao tác nào trực tiếp giúp đọc đúng mức khẳng định?
Cách đổi ấy làm sai mức chắc chắn.
Đúng: cần giữ dự báo khác dữ kiện đã xảy ra.
Hình phải được đọc trong quan hệ với lời.
Uy tín không thay việc kiểm căn cứ.
Lời giải
Đáp án B. Nhận đây là lời về khả năng xảy ra, rồi đọc ai đưa ra, trong bối cảnh nào và dựa vào điều gì. Các dấu hiệu ngôn ngữ cho biết mức chắc chắn. Giữ những yếu tố ấy giúp tránh biến dự báo thành một kết quả đã được xác nhận.
Củng cố kiến thức
Muốn giải thích từ ngữ khác thường trong thơ, cách nào phù hợp?
Nghĩa thông dụng là điểm bắt đầu, chưa đủ phân tích.
Câu và mạch giúp chọn nét nghĩa phù hợp.
Cách dùng phải có hiệu quả được lí giải.
Đúng: nối nghĩa với tác dụng cụ thể.
Lời giải
Đáp án D. Nghĩa thông dụng giúp nhận điểm xuất phát. Ngữ cảnh cho biết từ đang được dùng theo nét nghĩa nào và phối hợp với hình ảnh ra sao. Từ đó mới giải thích điều được gợi thêm, không chỉ gọi tên sự khác thường.