Nhận giới hạn để tiếp tục khám phá
Nhà thơ và thế giới trích Diễn từ Nô-ben của Wislawa Szymborska, bản dịch Tạ Minh Châu trong SGK. Đoạn trích bàn về sự tìm tòi, sáng tạo từ ý thức rằng hiểu biết và câu trả lời hiện có chưa phải tận cùng.
Cụm “tôi không biết” không mang nghĩa bỏ học hoặc từ chối mọi tri thức. Trong mạch bài, nó gắn với băn khoăn, đặt câu hỏi, cố gắng tìm lời đáp rồi tiếp tục khám phá. Thái độ ấy mở cơ hội sáng tạo, khác với tự mãn hoặc thụ động.
Phần đầu mở từ đời sống và khoa học; phần sau chuyển sang nhà thơ. Những hình dung về Newton và Marie Curie giúp làm nổi tinh thần tìm tòi trong lập luận, không phải bản ghi nguyên văn lời các nhà khoa học đã nói trong một sự kiện.
Theo sự phát triển của một ý
Phân tích do BTVN biên soạn theo đoạn trích, không chép toàn văn:
Người viết trước hết đối chiếu sự tự mãn về tri thức với việc thừa nhận khoảng còn chưa hiểu. Các trường hợp khoa học được nêu nhằm cho thấy câu hỏi có thể mở hoạt động khám phá. Mạch sau chuyển đến nhà thơ: mỗi tác phẩm là một cố gắng trả lời, nhưng khi hoàn thành vẫn có thể nảy sinh băn khoăn mới.
Sự lặp lại ý chưa biết, chưa đủ cùng các từ nối làm các phần liên kết. Mạch lạc còn nằm ở quan hệ phát triển: từ ý chung, qua minh họa, đến lĩnh vực sáng tạo thơ. Chỉ đếm từ lặp chưa giải thích đầy đủ sự thống nhất.
Cách hình dung các tác phẩm được gom thành sự nghiệp làm nổi việc sáng tạo tiếp diễn. Không nên suy người viết phủ nhận giá trị tác phẩm đã có; lời đáp tạm thời vẫn là thành quả và điểm mở cho câu hỏi mới.
Củng cố kiến thức
Cách hiểu nào phù hợp với tinh thần tìm tòi trong đoạn trích?
Đúng: ý thức giới hạn đi cùng hoạt động sáng tạo.
Đoạn trích đề cao tìm tòi, không bỏ tri thức.
Mạch về nhà thơ cho thấy câu hỏi còn tiếp diễn.
Người sáng tạo cố gắng trả lời bằng tác phẩm.
Lời giải
Đáp án A. Đặt ý thức chưa biết cạnh việc cố gắng tìm câu trả lời. Hai ý nối nhau: nhận giới hạn tạo động lực, không thay nỗ lực. Mạch về tác phẩm và băn khoăn mới cho thấy sáng tạo tiếp tục từ thành quả đã có.
Củng cố kiến thức
Vì sao mạch lạc của đoạn trích không thể chỉ giải thích bằng số lần lặp một cụm từ?
Tinh thần tìm tòi tạo ý xuyên suốt.
Lặp có thể tạo liên kết và nhấn mạnh.
Đúng: sự phát triển của ý làm các phần thống nhất.
Độ dài không thay quan hệ nội dung.
Lời giải
Đáp án C. Từ lặp giúp người đọc nhận sự nối tiếp về lời. Để giải thích mạch lạc, cần chỉ ra các phần cùng hướng về việc tìm tòi và phát triển theo quan hệ ý chung–minh họa–vận dụng vào thơ. Như vậy vừa xét liên kết ngôn ngữ, vừa xét tổ chức nội dung.