Sửa đúng việc, không sửa theo một khuôn
Ngôn ngữ nói và viết có đặc điểm gắn với tình huống giao tiếp; không phải mọi lời viết đều trang trọng hay mọi lời nói đều thiếu chuẩn. Văn bản nghệ thuật có thể dùng lời thoại gần khẩu ngữ để thể hiện nhân vật.
Kết hợp từ khác thường, dấu câu hoặc câu tách có thể tạo hiệu quả nghệ thuật. Muốn nhận là có chủ đích, cần lí giải được tác dụng từ văn bản, không chỉ nói “nhà văn được viết thế nào cũng đúng”.
Trong bài trình bày thông tin, cần kiểm nòng cốt chủ ngữ–vị ngữ, các quan hệ và phong cách theo nhiệm vụ. Khi chỉnh, xác định ý cần giữ, rồi sửa đúng chỗ thiếu hoặc lệch; không thay đổi dữ kiện chỉ để câu nghe hay hơn.
Hai trường hợp cần cách xử lí khác nhau
Ngữ liệu BTVN giả định dùng để ôn phương pháp:
Trường hợp thứ nhất: câu trong báo cáo “Qua việc đối chiếu các phiếu trả lời giúp nhóm nhận ra sự khác nhau.” Phần mở bằng qua nêu hoàn cảnh, nhưng chưa rõ chủ thể của giúp. Có thể sửa: “Việc đối chiếu các phiếu trả lời giúp nhóm nhận ra sự khác nhau.” Bỏ từ “Qua” để cụm đầu làm chủ ngữ, giữ quan hệ việc đối chiếu–kết quả.
Trường hợp thứ hai: trong đoạn tả cảm giác khi nghe đàn có câu “Một tiếng đàn xanh trong kí ức.” Kết hợp tiếng đàn–xanh khác cách nói thông thường. Chưa vội sửa thành sai từ: cần xem đoạn có chủ đích nối âm thanh với màu và làm rõ kí ức hay không. Nếu không lí giải được từ ngữ cảnh thì lời giải thích “nghệ thuật” cũng chưa đủ.
Hai trường hợp nhắc rằng phải xét cấu trúc và mục đích cùng ngữ cảnh, không bỏ mọi cách dùng khác thường hoặc chấp nhận mọi câu thiếu rõ.
Củng cố kiến thức
Cách sửa nào giữ đúng ý của câu báo cáo ở trường hợp thứ nhất và làm rõ nòng cốt?
Thêm và chưa tạo chủ thể cho giúp.
Đúng: cụm đầu làm chủ ngữ, phần giúp làm vị ngữ.
Thêm đã vẫn chưa bổ sung chủ ngữ cho đã giúp.
Vẫn chưa có nòng cốt diễn đạt ý cần giữ.
Lời giải
Đáp án B. Câu ban đầu có cụm bắt đầu bằng qua nhưng không nêu chủ thể thực hiện quan hệ giúp. Bỏ từ “Qua”, cụm “Việc đối chiếu các phiếu trả lời” làm chủ ngữ, “giúp nhóm nhận ra sự khác nhau” làm vị ngữ. Nghĩa về tác dụng của việc đối chiếu được giữ.
Củng cố kiến thức
Muốn đánh giá kết hợp âm thanh–màu trong một đoạn nghệ thuật, cần làm gì trước?
Sửa máy móc có thể mất hiệu quả.
Hiệu quả nghệ thuật vẫn cần căn cứ.
Tách ngữ cảnh làm mất điều cần xét.
Đúng: đánh giá từ cách dùng cụ thể và tác dụng.
Lời giải
Đáp án D. Khác quy tắc thường chưa tự đồng nghĩa sai hoặc hay. Đặt trong ngữ cảnh để xem các cảm giác có liên hệ, cách dùng có giúp thể hiện tâm trạng hay không. Từ căn cứ ấy mới nhận xét, không dùng nhãn “nghệ thuật” như một sự miễn kiểm.