Đọc yêu cầu trước khi chọn dẫn chứng
Các hướng viết đã học gồm phân tích nghệ thuật kể chuyện; phân tích cấu tứ và hình ảnh thơ; nghị luận một vấn đề đời sống; báo cáo nghiên cứu. Chúng cùng cần mạch rõ, căn cứ và diễn đạt chính xác, nhưng không có một dàn ý dùng thay cho tất cả.
Phân tích tác phẩm cần bằng chứng nghệ thuật và giải thích tác dụng, không chỉ kể lại. Nghị luận xã hội cần luận điểm, lí lẽ, dẫn chứng đáng tin và xem xét các góc nhìn. Báo cáo cần câu hỏi, phương pháp, kết quả và giới hạn.
Trước khi viết, xác định trọng tâm, tìm ý và sắp xếp. Khi chỉnh, kiểm luận điểm có trả lời yêu cầu không, căn cứ có chính xác không, phần phân tích có nối với luận điểm không. Hướng dẫn là điểm tựa tạo bài riêng, không bài mẫu bắt buộc học thuộc.
Chọn việc cần làm cho từng yêu cầu
Bảng BTVN biên soạn để so sánh phương pháp:
| Yêu cầu viết | Trọng tâm triển khai |
|---|---|
| Phân tích điểm nhìn một truyện | Qua ai sự việc hiện ra; cách chuyển điểm nhìn; tác dụng đối với nhân vật và người đọc |
| Phân tích cấu tứ một bài thơ | Cách tổ chức hình ảnh, chuyển cảm xúc và khép mạch; quan hệ với điều bài thơ gợi |
| Bàn một vấn đề đời sống | Vấn đề/góc nhìn; lí lẽ, bằng chứng; trao đổi quan điểm khác và hướng nhận thức/hành động |
| Đề cương nghiên cứu | Câu hỏi/phạm vi; nguồn, cách thu thập–phân tích; cấu trúc dự kiến, chưa bịa kết quả |
Ví dụ nhận xét BTVN giả định về một truyện: “Người kể dùng ngôi thứ ba, vì vậy biết hết mọi điều.” Cần sửa vì ngôi kể chưa tự chứng minh toàn tri. Khi viết thật, xác định phần lời kể tiếp cận ý thức ai và những chỗ giới hạn thông tin, rồi mới nhận điểm nhìn và tác dụng.
Củng cố kiến thức
Với yêu cầu phân tích điểm nhìn, cách triển khai nào đúng trọng tâm?
Đúng: luận điểm, bằng chứng và tác dụng cùng hướng vào điểm nhìn.
Kể chuyện chưa thay phân tích cách kể.
Số lượng không làm rõ qua ai cảnh và ý thức hiện ra.
Thông tin xuất bản chưa trả lời yêu cầu nghệ thuật.
Lời giải
Đáp án A. Nhiệm vụ tập trung cách nhìn trong lời kể. Vì vậy chọn bằng chứng về cảnh, ý thức, lượng thông tin và sự chuyển đổi, rồi giải thích tác dụng. Tóm tắt hay thông tin tác giả có thể bổ trợ, không thay trọng tâm cần chứng minh.
Củng cố kiến thức
Nhận xét ngôi thứ ba đồng nghĩa biết hết mọi điều cần sửa theo hướng nào?
Ngôi thứ nhất cũng có phạm vi hiểu biết cần xét.
Ngôi kể chưa quyết định toàn tri.
Đúng: kiểm quan hệ cụ thể trước khi kết luận.
Cách tổ chức lời kể không giống nhau ở mọi truyện.
Lời giải
Đáp án C. Ngôi kể trả lời vị thế xưng kể; phạm vi biết và cách nhìn cần căn cứ riêng. Người kể ngôi thứ ba có thể gắn với một điểm nhìn hạn chế hoặc chuyển giữa nhiều điểm nhìn. Sửa kết luận bằng việc kiểm văn bản, không thay một khái quát máy móc bằng khái quát khác.