Có chữ viết chưa có nghĩa phải xóa mọi dấu hiệu lời nói
Văn bản truyện được viết ra nhưng có thể tái hiện lời nói qua lời thoại, câu hỏi, cảm thán hoặc lời nửa trực tiếp. Sự kết hợp có chủ đích giúp nhận giọng nhân vật và tình huống; không mặc nhiên là lỗi lạc phong cách.
Khi chuyển một cuộc đối thoại thành đoạn tường thuật, xác định ai nói, nói điều gì, đồng ý hay chưa đồng ý và kết quả ra sao. Có thể lược từ đệm, đổi cách xưng hô và nối các ý. Không tự thêm sự thống nhất hoặc quyết định mà cuộc thoại chưa có.
Đoạn tường thuật cần rõ và liền mạch. Giữ nguyên mọi lượt lời sẽ còn là bản ghi cuộc thoại; lược quá nhiều lại có thể làm mất thông tin quan trọng.
Lược từ đệm nhưng không lược sự bất đồng
Đối thoại giả định do BTVN biên soạn:
— Huy: “Ờ, chiều nay dọn góc đọc sách nhé?”
— Linh: “Chiều nay mình có lịch trực. Chuyển sang sáng mai được không?”
— Huy: “Mình hỏi các thành viên còn lại đã rồi thống nhất.”
Đoạn tường thuật: “Huy đề nghị dọn góc đọc sách vào chiều hôm đó. Do có lịch trực, Linh muốn chuyển sang sáng hôm sau. Huy sẽ hỏi ý kiến các thành viên còn lại trước khi thống nhất thời gian.”
Bản chuyển lược “ờ”, đổi các từ chỉ thời gian theo điểm kể và nối lí do với đề xuất. Nó giữ đúng điều còn bỏ ngỏ: nhóm chưa quyết định lịch. Trong một truyện, tác giả có thể giữ lời thoại để người đọc nghe giọng nhân vật; đó là lựa chọn phục vụ cách kể, không phải bản tường thuật làm sai.
Củng cố kiến thức
Câu nào tường thuật đúng kết quả đối thoại giả định?
Cuộc thoại chưa có quyết định của cả nhóm.
Đúng: giữ điều Huy nói và trạng thái chưa thống nhất.
Linh đề xuất đổi vì có lịch trực.
Huy nói sẽ hỏi ý kiến, không tự quyết định.
Lời giải
Đáp án B. Đọc lượt cuối: Huy còn cần hỏi các thành viên. Vì vậy chỉ có thể ghi dự định hỏi trước khi thống nhất, không ghi việc chuyển lịch đã được quyết định. Khi tường thuật phải giữ cả thông tin và mức độ hoàn tất của sự việc.
Củng cố kiến thức
Vì sao không thể kết luận mọi câu cảm thán gần lời nói trong truyện đều là lỗi lạc phong cách?
Hoàn cảnh và mục đích vẫn là cơ sở phân tích.
Cần xét người phát ngôn, không quy tất cả về tác giả.
Sáng tạo vẫn cần được hiểu trong cách tổ chức văn bản.
Đúng: dấu hiệu lời nói có thể được sử dụng có chủ đích.
Lời giải
Đáp án D. Trước hết xác định câu thuộc giọng ai và xuất hiện trong tình huống nào. Nếu câu giúp tái hiện tiếng nói, cảm xúc hoặc điểm nhìn nhân vật, khẩu ngữ có vai trò nghệ thuật. Nó khác với việc dùng từ tùy hứng trong câu phân tích của người viết.