Từ sự việc đến vấn đề cần bàn
Bài nghị luận về con người với cuộc sống xung quanh không chỉ kể một việc đã gặp. Cần xác định vấn đề xã hội từ sự việc, nêu quan điểm và làm rõ bằng hệ thống luận điểm, lí lẽ, bằng chứng.
Trước khi viết, chọn vấn đề có ý nghĩa và có thể tìm hiểu: giữ lời hẹn, tiếp nhận góp ý, phát ngôn có trách nhiệm hoặc lắng nghe. Tìm ý bằng các câu hỏi: vấn đề là gì, vì sao đáng quan tâm, có những biểu hiện và tác động nào, quan điểm khác có cơ sở gì, nên hành động ra sao.
Dàn ý cần sắp xếp các câu trả lời thành mạch, không coi mọi câu hỏi là một mục bắt buộc có độ dài bằng nhau. Bằng chứng dùng như sự thật phải được kiểm; ví dụ giả định cần ghi rõ.
Dàn ý cho vấn đề lắng nghe và tiếp nhận góp ý
Dàn ý minh họa do BTVN biên soạn, không phải bài văn để học thuộc:
| Phần | Hướng triển khai |
|---|---|
| Mở bài | Nêu vấn đề: lắng nghe góp ý giúp hoàn thiện việc chung, nhưng không đồng nghĩa làm theo mọi ý kiến |
| Thân bài: làm rõ | Giải thích lắng nghe là hiểu đủ điều người khác muốn nói trước khi đánh giá |
| Thân bài: ích lợi | Giúp phát hiện thiếu sót; chọn một sự việc đã kiểm hoặc ví dụ giả định và lí giải |
| Thân bài: giới hạn | Xem xét ý kiến khác: cần giữ chủ kiến; đáp lại rằng tiếp nhận có cân nhắc khác với phục tùng |
| Kết bài | Rút ý nghĩa; đề xuất hỏi rõ, kiểm căn cứ và phản hồi lịch sự |
Mạch đi từ hiểu khái niệm đến ích lợi rồi điều kiện vận dụng. Phần giới hạn giúp quan điểm chính xác hơn, không tự phá bỏ ích lợi của lắng nghe. Có thể chọn cách tổ chức khác nếu các ý vẫn liên kết và có căn cứ.
Củng cố kiến thức
Trong dàn ý, luận điểm về giới hạn của tiếp nhận góp ý đóng góp gì?
Phần giới hạn không phủ nhận ích lợi đã phân tích.
Đoạn cần chức năng lập luận, không chỉ tăng độ dài.
Đúng: làm chính xác điều kiện của nhận xét.
Vấn đề vẫn là cách tiếp nhận góp ý.
Lời giải
Đáp án C. Quan điểm đầu nêu lợi ích của lắng nghe. Ý kiến khác nhắc nhu cầu giữ chủ kiến. Phần đáp lại phân biệt nghe để hiểu và cân nhắc với nghe rồi tuân theo tất cả. Nhờ đó lập luận tính đến một góc nhìn có lí, đồng thời giữ quan điểm nhất quán.
Củng cố kiến thức
Cách chuẩn bị nào giúp một bài nghị luận về sự việc gần gũi có cơ sở hơn?
Đúng: xác định đúng đối tượng, ý kiến và căn cứ.
Bài cần nêu vấn đề và quan điểm rõ.
Danh sách nhân vật không thay hệ thống luận điểm.
Cần xem cả thông tin khác để điều chỉnh nhận xét.
Lời giải
Đáp án A. Nêu vấn đề bằng một câu rõ, tìm các khía cạnh đáng bàn và căn cứ cho từng ý. Kiểm nguồn, mức độ tin cậy, rồi sắp xếp ý theo quan hệ. Cách chuẩn bị này tránh biến bài nghị luận thành chuỗi chuyện kể hoặc một kết luận đã định sẵn bất chấp dữ kiện.