Các ý nối nhau để cùng làm rõ một vấn đề
**Mạch lạc** thể hiện ở sự thống nhất và phát triển hợp lí của nội dung. **Liên kết** thể hiện qua những phương tiện nối câu, đoạn: lặp từ, thay thế, từ ngữ chỉ quan hệ hoặc câu chuyển ý. Khi phân tích, cần chỉ cả điều được nối và cách nối.
Ở Nhà thơ và thế giới, mạch đi từ ý thức còn chưa hiểu, qua những trường hợp khoa học, đến việc sáng tạo của nhà thơ. Các phần cùng làm rõ tinh thần tìm tòi nhưng có nhiệm vụ khác nhau.
Cụm từ trung tâm được lặp; những cách nói về băn khoăn, tìm lời đáp, chưa hài lòng tiếp tục triển khai ý. Chúng cùng hướng về một vấn đề, không có nghĩa là mọi cụm đều đồng nghĩa và thay thế cho nhau trong bất kì câu nào.
Đọc bước chuyển “Nhà thơ cũng vậy”
Phân tích do BTVN biên soạn theo bản SGK:
**“Cũng vậy”** nối đoạn nhà thơ với phần trước: cũng như người tìm tòi trong khoa học, nhà thơ cần nhận điều chưa biết để tiếp tục sáng tạo. Câu vừa giữ ý chung vừa chuyển sang đối tượng được bàn trực tiếp.
Trong phần sau, các ý phát triển: **cố gắng trả lời bằng tác phẩm → hoàn thành nhưng còn băn khoăn → thấy lời đáp chưa đầy đủ → thử tiếp**. Mỗi ý giải thích vì sao sáng tạo không dừng ở một thành quả.
Hình dung những tác phẩm được tập hợp thành sự nghiệp ở cuối làm nổi quá trình nối tiếp ấy. Giá trị của tác phẩm đã có không bị xóa; nó vừa là thành quả vừa mở ra câu hỏi mới.
Nếu chỉ nói “đoạn có lặp từ”, sẽ mới nhận một phương tiện. Cần giải thích quan hệ giữa ý chung, các trường hợp và phần nói về nhà thơ để thấy toàn mạch.
Củng cố kiến thức
Câu “Nhà thơ cũng vậy” nối hai phần theo quan hệ nào?
“Cũng” giữ điểm chung chứ không xóa phần trước.
Đúng: vừa nối ý chung vừa chuyển lĩnh vực.
Tinh thần tìm tòi vẫn xuyên suốt.
Đoạn nói sáng tạo bằng tác phẩm riêng.
Lời giải
Đáp án B. Phần trước làm rõ ý nghĩa của việc nhận điều chưa biết trong khám phá. “Cũng vậy” đem điểm chung ấy sang nhà thơ, rồi các câu sau giải thích việc tìm câu trả lời bằng tác phẩm. Đây là sự phát triển có liên hệ, không phải đổi sang một đề tài rời rạc.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào giải thích mạch lạc, thay vì chỉ nhận diện một phương tiện liên kết?
Đây mới là dấu hiệu lặp từ.
Đây mới nhận phương tiện chuyển đoạn.
Cần giải thích quan hệ nội dung ngoài việc nhận từ lặp.
Đúng: chỉ ra sự thống nhất và phát triển của các phần.
Lời giải
Đáp án D. Nhận xét đã cho thấy các phần cùng làm rõ việc tìm tòi và được sắp xếp từ ý chung đến những trường hợp, rồi tới nhà thơ. A, B, C có thể giúp xem liên kết nhưng chưa tự giải thích quan hệ nội dung. Một phân tích đầy đủ có thể kết hợp cả hai phương diện.