Học cách bàn vấn đề, không học thuộc một bài mẫu
Bài tham khảo “Lắng nghe những tiếng thì thầm của cuộc sống” trong SGK bàn việc quan tâm đến những tiếng nói nhỏ bé, dễ bị bỏ quên. Bài đi từ giải thích lắng nghe đến lắng nghe con người, thiên nhiên; sau đó đối thoại với quan niệm không cần quan tâm và rút ý nghĩa.
Các phần cùng phát triển một vấn đề. Khi đọc để học viết, cần xem mỗi luận điểm được lí giải và minh họa thế nào, ý kiến trái chiều được nêu và đáp lại ra sao.
Điều có thể vận dụng là cách tìm các mặt của vấn đề, nối lí lẽ với bằng chứng và xem xét góc nhìn khác. Không cần giữ nguyên số luận điểm, hình ảnh hay câu chữ. Với đề tài khác, phải tìm căn cứ và cách triển khai phù hợp đề tài ấy.
Từ cách triển khai trong sách sang vấn đề góp ý
Ví dụ do BTVN biên soạn:
Nếu bàn việc lắng nghe góp ý, có thể học cách bắt đầu bằng giải thích: lắng nghe là hiểu đủ ý kiến trước khi đánh giá, không đồng nghĩa làm theo tất cả. Sau đó phân tích ích lợi: góp ý có thể giúp phát hiện phần việc bị bỏ sót.
Ý kiến khác có thể là: cần giữ chủ kiến, không phụ thuộc nhận xét bên ngoài. Đáp lại cần chỉ ra nghe để cân nhắc khác với phục tùng; quyết định cuối phải dựa vào căn cứ.
Cách triển khai này vận dụng thao tác giải thích, phân tích và đối thoại của bài tham khảo. Nó không chép các cảnh đời, hình ảnh thiên nhiên hoặc câu kết của bài ấy vào một đề tài mới.
Củng cố kiến thức
Điều nào có thể học trực tiếp từ cách tổ chức bài tham khảo?
Hình ảnh cần phù hợp vấn đề cụ thể.
Số đoạn không quyết định chất lượng triển khai.
Đúng: học mối nối giữa các thao tác lập luận.
Cảm xúc không thay hệ thống căn cứ.
Lời giải
Đáp án C. Bài tham khảo cho thấy các ý được phát triển theo quan hệ: hiểu vấn đề, xem những biểu hiện và giá trị, đối thoại với ý kiến khác, rút ý nghĩa. Có thể vận dụng mạch tư duy ấy linh hoạt. A, B sao chép hình thức; D làm mất cơ sở nghị luận.
Củng cố kiến thức
Khi chuyển sang đề tài tiếp nhận góp ý, cách làm nào phù hợp nhất?
Đúng: vận dụng cách làm, không sao chép sản phẩm.
Dẫn chứng chưa chắc liên quan hoặc đủ căn cứ.
Không được nhận sự việc được dẫn là trải nghiệm riêng.
Kết bài cần rút từ phần phân tích của chính bài viết.
Lời giải
Đáp án A. Đề tài mới đòi ý kiến và căn cứ riêng. Học từ bài tham khảo là hiểu cách tác giả tìm ý, sắp xếp và lí giải để tự làm với vấn đề được giao. Đổi tên, nhan đề hoặc chép câu kết chỉ tạo bề ngoài mới, không đáp ứng yêu cầu ấy.