Hai lời tiễn dặn ở hai thời điểm
“Lời tiễn dặn” trích truyện thơ dân tộc Thái “Tiễn dặn người yêu”, bản Mạc Phi dịch và giới thiệu. Đoạn trong SGK ghép hai lời: khi chàng trai tiễn cô gái về nhà chồng và khi anh chứng kiến người yêu bị nhà chồng hành hạ. Không đọc chúng như một sự việc xảy ra liên tục trên đường đi.
Chàng trai vừa là nhân vật vừa cất lời kể, lời giãi bày trong đoạn. Tâm trạng cô gái được gợi qua bước đi, ngoảnh lại, chờ đợi, ngóng trông; phẩm chất chàng trai hiện ra qua điều anh nói và việc anh làm.
Lời hẹn qua các mùa, các chặng tuổi và lời thề trước những thử thách làm nổi tình yêu bền bỉ. Những hình ảnh hóa thân là cách biểu đạt nguyện ước, không phải bản kể hai người đã chết hoặc đã hóa thành vật khác.
Từ cử chỉ đến phẩm chất nhân vật
Phân tích do BTVN biên soạn theo SGK:
Cô gái đi về nhà chồng nhưng còn ngoảnh lại, dừng chờ và hướng lòng về người yêu. Những hình ảnh cây lá, chờ đợi được phối hợp để gợi nỗi đau; không cần biến mọi hình ảnh thành một hành động có thật theo nghĩa đen.
Chàng trai muốn ẵm, nâng niu con của cô gái; theo chú thích SGK, đó không phải căn cứ để gọi là con chung của hai người. Ở lời tiễn dặn thứ hai, anh chải tóc, chăm sóc và chuẩn bị thuốc khi cô bị đau. Sự quan tâm cụ thể làm rõ lòng nhân hậu, không chỉ một lời tuyên bố yêu thương.
Lời tiễn dặn thứ nhất kéo dài sự chờ đợi qua mùa và tuổi đời; lời thứ hai nêu những thử thách, hình ảnh hóa thân để khẳng định sự gắn bó. Kết quả đoàn tụ của toàn truyện được biết từ phần giới thiệu, không phải sự kiện được kể ngay trong những lời thề này.
Củng cố kiến thức
Việc chàng trai chăm sóc cô gái bị đau và nâng niu con của cô làm rõ phẩm chất nào?
Đúng: hành động chăm sóc là căn cứ cho nhận xét.
Các chi tiết được nêu không cho cơ sở kết luận ấy.
Anh vẫn chăm sóc, không thờ ơ.
Chú thích không cho phép xác định như vậy.
Lời giải
Đáp án A. Xem các việc được nêu: nâng niu đứa trẻ, chải tóc, chuẩn bị thuốc cho người bị đau. Chúng thể hiện sự quan tâm trước hoàn cảnh khổ cực, làm cơ sở nhận xét chàng trai nhân hậu. Không suy từ việc anh ẵm trẻ sang một quan hệ cha con không được văn bản xác nhận.
Củng cố kiến thức
Cách hiểu nào đúng với các hình ảnh hóa thân trong lời thề?
Đây là lời thề, không phải kết quả được thuật lại.
Đúng: cần nhận kiểu lời và ý nghĩa hình tượng.
Lời thề khẳng định sự bền bỉ, không quên hẹn.
Hình ảnh làm nổi nguyện ước trong chính hoàn cảnh ngăn trở.
Lời giải
Đáp án B. Trước hết xác định đây là lời nguyện ước. Các hình ảnh đặt tình yêu trước những thử thách lớn để nhấn mạnh sự gắn bó. Vì vậy phải giải thích sức biểu đạt của chúng, không chuyển lời thề thành sự kiện đã xảy ra trong cốt truyện.