Học cách lập luận, không học thuộc bài
Bài “Cư dân của hành tinh” trong SGK bàn về ý thức, trách nhiệm của con người trong một thế giới có nhiều mối liên hệ. Bài đi từ vấn đề chung đến những biểu hiện của sự gắn kết, nhìn cả mặt thuận lợi và thách thức, rồi làm rõ trách nhiệm của mỗi người.
Khi đọc bài tham khảo, cần xác định vấn đề được bàn, quan điểm và cách các ý nối với nhau. Bằng chứng không đứng thành một danh sách: chúng được dùng để giải thích vì sao một nhận xét có cơ sở và có ý nghĩa.
Khi viết đề tài khác, có thể học cách mở rộng góc nhìn, xem xét ý kiến khác và rút trách nhiệm phù hợp. Không chuyển nguyên các dẫn chứng, câu kết sang đề tài mới; cũng không bắt mọi bài có đúng số đoạn và thứ tự như bài tham khảo.
Từ cách triển khai của bài đến một đề tài mới
Phân tích và đề xuất vận dụng do BTVN biên soạn:
**Trong bài tham khảo:** tác giả gợi những sản phẩm quen thuộc có sự đóng góp của nhiều quốc gia để làm rõ mối liên hệ trong đời sống. Từ sự gắn kết ấy, bài mở rộng tới trách nhiệm chung. Khi xét thêm những thách thức của thế giới kết nối, bài có cơ sở bàn việc sống có trách nhiệm với con người và môi trường, thay vì chỉ ca ngợi giao lưu.
**Với đề tài tôn trọng khác biệt trong giao lưu văn hóa:** trước hết xác định vì sao con người thường gặp nếp sống khác mình. Tiếp đó bàn việc tìm hiểu giúp cá nhân tránh đánh giá vội và giúp nhóm phối hợp. Sau cùng, phân biệt tôn trọng với làm theo vô điều kiện để rút cách ứng xử có cân nhắc.
Điều được vận dụng là mối nối giữa hoàn cảnh, nhận định và trách nhiệm. Đề tài mới cần lí lẽ, bằng chứng riêng. Không chỉ thay cụm “cư dân của hành tinh” bằng “người tôn trọng khác biệt” rồi giữ nguyên các đoạn của bài tham khảo.
Củng cố kiến thức
Việc bài tham khảo xét cả cơ hội lẫn thách thức giúp lập luận theo hướng nào?
Nhận định vẫn cần lí lẽ và bằng chứng.
Đúng: góc nhìn nhiều mặt tạo cơ sở cho trách nhiệm.
Xem thách thức không có nghĩa phủ nhận mọi giao lưu.
Đó là cách triển khai của một bài, không phải khuôn số đoạn.
Lời giải
Đáp án B. Nếu chỉ ca ngợi sự gắn kết, lời bàn trách nhiệm dễ thiếu một mặt của đời sống. Xét thêm thách thức giúp người viết giải thích cần lựa chọn, ứng xử ra sao. Vì vậy phần đề xuất được nối với điều đã phân tích, thay vì xuất hiện như lời khuyên không có căn cứ.
Củng cố kiến thức
Cách vận dụng bài tham khảo nào phù hợp nhất khi viết về tôn trọng khác biệt?
Dẫn chứng phải phù hợp luận điểm của bài mới.
Kết luận cần được rút từ vấn đề và lập luận riêng.
Từ nối phụ thuộc quan hệ thực tế giữa các ý.
Đúng: vận dụng cách làm, không sao chép nội dung.
Lời giải
Đáp án D. Bài tham khảo cho thấy cách phát triển vấn đề qua các góc nhìn và hướng tới trách nhiệm. Người viết có thể vận dụng cách ấy nhưng phải xác định lại câu hỏi, luận điểm và bằng chứng cho đề tài của mình. Đổi nhan đề hoặc vài từ không tạo thành một bài có lập luận riêng.