Kết hợp từ lạ trong văn xuôi: nhận và giải thích

Từ cách nói quen đến một sắc thái mới

Ngôn ngữ nghệ thuật có thể chủ động phá vỡ cách kết hợp từ thông thường. Một từ vốn thường đi với hoạt động, không gian hoặc đối tượng này được chuyển sang đối tượng khác để tạo liên tưởng. Cách phân tích gồm nhận phần lạ, so với cách nói quen, rồi giải thích tác dụng trong ngữ cảnh. Không chỉ nói “từ dùng hay”; cũng không mặc định mọi kết hợp lạ là lỗi hoặc mọi lỗi đều là sáng tạo. Muốn nhận hiệu quả, cần thấy liên tưởng làm rõ cảm giác, đặc điểm hoặc cách nhìn nào. Khi diễn đạt thông tin cần chính xác, cách nói lạ không được dùng để che nội dung thiếu căn cứ.

Cùng nói nắng kéo dài nhưng khác sắc thái

Phân tích do BTVN biên soạn theo Cà Mau quê xứ: Người viết dùng cách kết hợp “cái nắng miệt mài”. Trong lời thông thường, có thể nói nắng dai dẳng; từ miệt mài thường gắn với hoạt động kiên trì của con người. Khi đi với nắng, miệt mài vẫn gợi sự kéo dài, đồng thời thêm sắc thái như nắng cũng cần mẫn. Cách chuyển ấy khiến cảnh có nét sống động, gần gũi trong cái nhìn người viết. Nếu thay bằng dai dẳng, thông tin về thời gian còn, nhưng sắc thái nhân hóa thay đổi. Không từ hình ảnh ấy suy ra nắng thật sự có ý chí. Cũng không chỉ ghi một cặp từ thay thế: cần so sánh điều được giữ và điều mất để thấy hiệu quả của lựa chọn nghệ thuật.

Củng cố kiến thức

Vì sao “cái nắng miệt mài” có cách kết hợp đáng chú ý?

AVì chữ nắng luôn là tên riêng của người.BVì miệt mài thường gắn hoạt động kiên trì của người, được chuyển sang nắng để thêm nét cần mẫn, sống động.CVì mọi cụm danh từ đều phá vỡ quy tắc.DVì câu chứng minh nắng có ý chí thật.

Củng cố kiến thức

So với “nắng dai dẳng”, cụm trong tác phẩm cần được giải thích thế nào?

AHai cách hoàn toàn giống sắc thái nên không cần so.BChỉ cần cách nào dài hơn thì hay hơn.CThay từ là đủ, không phải đọc ngữ cảnh.DCùng gợi kéo dài, nhưng miệt mài thêm liên tưởng hoạt động cần mẫn, làm khác cách cảm nhận nắng.