Không tách một chi tiết khỏi cả quá trình
Sau cuộc gặp thị Nở, Chí tỉnh dậy, nghe âm thanh đời thường, nhớ ước mơ gia đình và lo sự cô độc. Bát cháo hành cùng sự chăm sóc khiến Chí xúc động; từ đó khát vọng trở lại đời sống lương thiện được bộc lộ. Phân tích cần nối cảm giác, kí ức, tình thương và mong muốn sống, không chỉ nêu tên món ăn.
Bi kịch ở đây không chỉ là một cuộc tình thất bại. Con người đã bị tha hóa muốn được đón nhận trở lại, nhưng định kiến và quan hệ xã hội cản đường. Cần vừa thấy những tổn hại Chí từng gây ra, vừa hiểu phần nhân tính chưa mất; cảm thông không đồng nghĩa bỏ qua mọi hành vi.
Đoạn kết giữ nhiều khoảng trống cho suy nghĩ. Nhận định phải dựa vào hành động, lời nói và các phản ứng được kể; không biến suy đoán về động cơ hay tương lai thành dữ kiện chắc chắn.
Bát cháo, lời từ chối và hình ảnh cuối
Phân tích do BTVN biên soạn theo đoạn trích SGK:
Chí từng phải đe dọa hoặc giật lấy mới có thứ mình muốn; nay được thị Nở chăm sóc tự nguyện. Sự khác biệt làm Chí ngạc nhiên, xúc động, thấy có thể sống hòa hợp với người khác. Cháo hành vì vậy có ý nghĩa như một biểu hiện cụ thể của tình thương, không phải một phương thuốc tự động đổi tính người.
Bà cô phản đối, thị Nở từ chối chung sống. Chí níu kéo, đau đớn và uống rượu nhưng vẫn bị ám ảnh bởi hơi cháo hành. Chí nói định tìm tới bà cô, song lại tới nhà bá Kiến; lời đòi lương thiện và hành động sau đó cần được đọc cùng cả quá trình bị đẩy ra ngoài cộng đồng. Không giản lược thành “say nên không biết làm gì”.
Sau cái chết, người làng bình luận theo những thái độ khác nhau; thị Nở nhớ lại Chí rồi nghĩ tới cái lò gạch cũ. Sự trở lại của hình ảnh này gợi lo âu về khả năng số phận bị bỏ rơi, tha hóa tiếp diễn. Văn bản không xác nhận thị Nở đã có thai hoặc một đứa trẻ đã ra đời.
Củng cố kiến thức
Điều nào giải thích đúng hơn ý nghĩa bát cháo hành?
Ý nghĩa văn học không phải tác dụng chữa bệnh hay xóa hành vi.
Đúng: nối tình thương với chuyển biến tâm lí.
Bà cô sau đó phản đối.
Cần giữ đúng quá khứ nhân vật.
Lời giải
Đáp án B. Đối chiếu cách Chí từng nhận đồ vật bằng đe dọa với việc nay được chăm sóc tự nguyện. Sự khác biệt làm nhân vật xúc động và muốn sống cùng người khác. Chi tiết biểu hiện tình thương tác động vào phần nhân tính còn tồn tại, không tự xóa quá khứ.
Củng cố kiến thức
Cách nhận xét hình ảnh lò gạch ở cuối nào thận trọng, có căn cứ?
Đoạn trích không kể sự việc ấy.
Những mâu thuẫn vẫn để lại day dứt.
Lò gạch đã gắn với đầu đời Chí.
Đúng: phân biệt sự liên tưởng với dữ kiện tương lai.
Lời giải
Đáp án D. Nhớ lại Chí từng bị bỏ rơi ở lò gạch, rồi xét việc hình ảnh trở về trong suy nghĩ thị Nở sau cái chết. Mối nối đầu–cuối gợi khả năng một vòng số phận còn tiếp diễn. Tác phẩm để lại câu hỏi, không cung cấp một sự kiện sinh con đã hoàn tất.