Đặt lời hứa cùng hoàn cảnh hiện tại
Chí khí anh hùng là đoạn trích Truyện Kiều trong phần thực hành đọc. Sau nửa năm gắn bó, Từ Hải quyết ra đi vì khát vọng lớn. Kiều muốn theo; Từ Hải nói tới sự nghiệp mai sau và hoàn cảnh chưa ổn định hiện tại.
Những hình ảnh bốn phương, trời bể, gió mây và chim bằng làm nổi tầm vóc, chí hướng lớn. Chim bằng là hình tượng trong điển tích, gợi sự bay xa, cao; không phải đoạn đang kể nhân vật hóa thành chim.
Ngôn ngữ mạnh, hành động quyết liệt và lời hướng tới tương lai góp phần lí tưởng hóa người anh hùng. Khi đọc, vẫn phải phân biệt điều Từ Hải mong và hứa với điều đã có thật tại thời điểm cuộc đối thoại.
Ba căn cứ giúp tránh đọc sai thời gian
Phân tích do BTVN biên soạn theo SGK:
Từ Hải nói tới mười vạn tinh binh, tiếng chiêng và bóng cờ như viễn cảnh lập nghiệp. Trong chính lời ấy, tình thế hiện tại được nêu là bốn bể chưa có nhà. Sự tương phản làm rõ khát vọng lớn chưa đồng nhất với thành quả đã đạt.
Lời hứa về một năm sau hướng tới ngày trở lại, không chứng minh kết quả đã diễn ra ngay trong đoạn. Cử chỉ dứt áo và hình ảnh chim bằng ở cuối tô đậm quyết tâm ra đi.
Kiều viện lẽ “chữ tòng”; Từ Hải nhắc quan hệ tâm phúc tương tri, mong Kiều hiểu chí hướng. Cần đặt lời trong bối cảnh tác phẩm, không biến quan niệm lịch sử của nhân vật thành quy tắc bắt buộc cho mọi quan hệ hiện nay.
Củng cố kiến thức
Hình ảnh mười vạn tinh binh trong lời Từ Hải cần được đọc thế nào ở đoạn này?
Lời đang nêu viễn cảnh, không phải bản kiểm đếm.
Đúng: phân biệt lời hứa với việc đã xảy ra.
Đoạn không kể Kiều dẫn quân.
Vân không tham gia cuộc đối thoại này.
Lời giải
Đáp án B. Nhận lời nói về khi có tinh binh, rồi đối chiếu tình thế bốn bể chưa có nhà. Quan hệ hiện tại–tương lai cho thấy tầm khát vọng, không cho một số quân thực có trong cảnh. Vì vậy không lấy lời hứa làm thành quả đã xác nhận.
Củng cố kiến thức
Cách giải thích nào phù hợp với hình ảnh chim bằng ở cuối?
Hình ảnh gắn với điển tích và việc tạo tầm vóc.
Không nên biến nghĩa tượng trưng thành sự việc có thật trong cảnh.
Hình ảnh kết thúc cuộc ra đi, chưa báo thành công.
Đúng: nối hình ảnh với hành động và cách tạo nhân vật.
Lời giải
Đáp án D. Nhận hình ảnh chim bằng trong quan hệ với gió mây, trời bể và quyết tâm ra đi. Điển tích gợi sự vươn xa, cao, giúp tạo tầm vóc anh hùng. Tác dụng nghệ thuật này không đồng nghĩa nhân vật có cánh hoặc sự nghiệp đã thành công.