Đi để gặp đời sống, không chỉ tìm lại điều đã đọc
Cà Mau quê xứ của Trần Tuấn trích Uống cà phê trên đường của Vũ, một tập tản văn. Bài ghi thời gian Đất Mũi, tháng 5/2006; các thông tin sinh hoạt, giá cả trong bài thuộc bối cảnh ấy, không phải số liệu hiện tại.
Người viết nói đi chơi nhưng thực ra muốn đánh thức cảm giác, gặp những điều tươi mới. Hiểu biết từ văn chương được đặt cạnh trải nghiệm trực tiếp: đời sống hiện ra với con người làm ăn, lo toan và vùng rừng đước đang biến đổi.
Các liên tưởng văn học và cách dùng từ làm rõ sắc thái quê xứ, sự gần gũi, suy tư. Cần đọc chúng trong quan hệ với cảnh đang quan sát, không chỉ liệt kê tên nhà văn hoặc coi mọi lời được thuật lại là sự kiện đã được kiểm độc lập.
Một chi tiết sống làm sâu thêm suy ngẫm
Phân tích do BTVN biên soạn theo SGK:
Người viết nhìn cảnh phụ nữ lấy thịt ghẹ, nghe chuyện làm ăn và cuộc giằng co giữa nuôi tôm với giữ cây đước. Từ cảnh quan đến sinh kế, vùng đất không chỉ đẹp để ngắm mà còn có những điều phải lo, phải lựa chọn.
Hình ảnh trái đước cắm xuống phù sa, mọc thành cây mới nối điều quan sát với suy ngẫm về sự tiếp nối. Người viết đồng thời nhớ những trang văn đã biết và lắng nghe lời ăn tiếng nói ở nơi đến. Sự gặp gỡ đời sống bổ sung, làm mới kí ức văn chương.
Ở phần hỏi về việc Nguyễn Tuân có tới Cà Mau hay chưa, người viết đặt những khả năng và lời kể. Không biến một câu hỏi còn để ngỏ thành kết luận chắc chắn về hành trình của Nguyễn Tuân. Đọc theo mức chắc chắn giúp giữ sắc thái tìm tòi của tản văn.
Củng cố kiến thức
Những cảnh làm ghẹ và chuyện tôm–đước giúp đọc vùng đất theo hướng nào?
Cảnh có con người và hoạt động cụ thể.
Cần giữ bối cảnh thời gian của bài.
Các chi tiết còn mở ra lo toan, sự gắn bó.
Đúng: đọc cảnh vật cùng đời sống con người.
Lời giải
Đáp án D. Nhận công việc làm ghẹ, rồi chuyện nuôi tôm và giữ rừng. Đặt cùng cách người viết lắng nghe, suy nghĩ, thấy vùng đất hiện qua sinh kế và lựa chọn chứ không chỉ phong cảnh. Không dùng chi tiết trong bài làm số liệu hiện tại hoặc một danh sách món ăn.
Củng cố kiến thức
Khi bài đặt câu hỏi về hành trình Nguyễn Tuân tới Cà Mau, cách đọc nào đúng?
Câu hỏi không tự chứng minh kết luận phủ định.
Đúng: phân biệt lời thuật, khả năng và điều đã kiểm.
Các khả năng không thể tự đồng thời thành sự kiện chắc chắn.
Liên tưởng vẫn có vai trò làm sâu cảm nhận.
Lời giải
Đáp án B. Nhận những câu hỏi, lời kể và khả năng được đặt ra. Chúng cho thấy người viết đang tìm hiểu, không cung cấp một kết luận đã xác minh toàn bộ hành trình. Vì vậy cần giữ mức chắc chắn, đồng thời đọc vai trò liên tưởng trong mạch quê xứ.