Lời nói đưa con người và vùng đất lại gần
Ngôn ngữ bài tản văn có nhiều sắc thái. Các từ ngữ như “ổng”, “thiệt”, “lai gai”… đi cùng lời ăn tiếng nói của người Nam Bộ, khiến những cuộc gặp có giọng điệu tự nhiên, thân tình.
Những hình ảnh như “ổ cứng xúc cảm”, các “phai” kí ức mượn ngôn ngữ hiện đại để nói điều đã lưu trong tâm trí. Cách kết hợp “đọt phù sa thơ”, “cái nắng miệt mài” lại tạo liên tưởng tươi mới, làm rõ cảm giác riêng của tác giả.
Từ “xứ” được nghe trong nhiều lời trò chuyện mở rộng ý nghĩa nhan đề **quê xứ**: không chỉ một địa danh mà một không gian sống có con người, lời nói, kí ức và tình cảm. Cuối chuyến đi, sự gắn bó ấy hiện trong đôi mắt cay nhòe khi rời Mũi.
Than không khói, mắt vẫn cay
Phân tích do BTVN biên soạn theo SGK:
Cuối bài, kí ức về đôi mắt cô gái ở Năm Căn được nối với màu than đước. Tác giả nhắc than đước không có khói rồi đặt câu hỏi vì sao mắt cay nhòe khi lên tàu rời Mũi.
Thông thường khói có thể làm cay mắt; ở đây, việc nhấn không khói khiến cách giải thích vật chất không đủ. Thời điểm rời Mũi và những cảnh, người đã gặp hướng người đọc tới xúc động lưu luyến.
Tình cảm không được nói bằng một lời tuyên bố dài mà qua liên tưởng, đối chiếu và câu hỏi. Cách kết khiến những điều bình dị đã kể trở thành một phần kí ức mà người đi mang theo.
Củng cố kiến thức
Từ ngữ địa phương trong lời các nhân vật góp phần tạo hiệu quả nào?
Đúng: giọng nói góp phần thể hiện con người, không gian sống.
Từ ngữ kết hợp với cảnh, việc và cách kể.
Lựa chọn lời nói cho thấy sự chú ý ngôn ngữ.
Cần phân biệt lời người được gặp với người viết.
Lời giải
Đáp án A. Những cách nói địa phương được đặt trong cuộc trò chuyện cụ thể giúp nghe được giọng điệu con người Cà Mau, tạo sự gần gũi. Chúng là một yếu tố làm nổi sắc thái quê xứ, không thay toàn bộ các phương diện khác.
Củng cố kiến thức
Chi tiết than không khói có vai trò gì trong cách kết bài?
Chi tiết không khói khiến cách giải thích ấy không phù hợp.
Thông tin về than làm điểm tựa cho cảm xúc.
Đúng: nghĩa trữ tình hiện qua đối chiếu.
Đôi mắt cay khi rời Mũi gợi điều ngược lại.
Lời giải
Đáp án C. Tác giả nêu không khói rồi hỏi vì sao mắt cay khi rời Mũi. Cách đặt cạnh nhau chuyển chú ý từ nguyên nhân vật chất sang xúc động lưu luyến. Phải đọc cùng thời điểm chia tay và các cuộc gặp trước đó để hiểu tình cảm ấy.