Từ điều quan tâm đến câu hỏi có thể tìm hiểu
Báo cáo nghiên cứu trình bày kết quả tìm hiểu một vấn đề tự nhiên hoặc xã hội bằng tư liệu, phương pháp và lập luận có căn cứ. Trước khi viết, cần xác định điều muốn biết, phạm vi, cách thu thập và điều kiện thực hiện.
Nguồn gốc có thể là tư liệu do người chứng kiến, tham gia tạo ra, như nhật kí, ảnh, ghi chép quan sát trực tiếp. Nguồn phái sinh tổng hợp, phân tích từ nguồn khác. Cách phân biệt cần đặt theo câu hỏi nghiên cứu; nguồn trực tiếp vẫn có thể thiếu hoặc thiên lệch.
Đánh giá nguồn theo xuất xứ, người tạo, thời điểm, mục đích và sự phù hợp; đối chiếu khi có thể. Ghi lại thông tin nhận diện để dẫn nguồn. Không thay việc thu thập bằng những số liệu tự nghĩ ra rồi trình bày như kết quả thật.
Thu hẹp vấn đề về thư viện
Tình huống BTVN giả định để luyện phương pháp, chưa phải nghiên cứu đã thực hiện:
“Thư viện có tốt không?” còn rộng: tốt về sách, việc tìm sách hay hướng dẫn mượn? Có thể thu hẹp thành “Nhóm học sinh được hỏi có dễ tìm thấy quy định mượn sách tại thư viện trường trong tuần khảo sát không?”. Khi triển khai thật, cần ghi rõ nhóm, thời điểm, câu hỏi và cách chọn người tham gia.
Kế hoạch thu thập gồm quan sát nơi đặt hướng dẫn, ghi nhận câu trả lời và xem văn bản quy định. Ghi chép quan sát trực tiếp là nguồn gốc đối với việc bố trí hướng dẫn; một bài viết tổng hợp kinh nghiệm thư viện là nguồn phái sinh. Bài tổng hợp giúp tham khảo nhưng không thay kết quả quan sát ở trường đang tìm hiểu.
Củng cố kiến thức
Câu hỏi nào phù hợp nhất với kế hoạch tìm hiểu việc bố trí hướng dẫn trong ví dụ?
Vẫn quá rộng so với kế hoạch chỉ tìm hiểu việc bố trí hướng dẫn.
Đúng: có đối tượng, điều cần biết và phạm vi thời gian.
Cụ thể nhưng chuyển sang sở thích, không trả lời vấn đề bố trí hướng dẫn.
Câu hỏi đã áp một kết luận về nguyên nhân chưa có căn cứ.
Lời giải
Đáp án B. Xác định điều cần biết là khả năng tìm thấy quy định, đối tượng là nhóm được hỏi, nơi là thư viện trường và thời gian là tuần khảo sát. Những giới hạn ấy giúp chọn tư liệu và cách thu thập. Không đặt sẵn kết luận hoặc mở phạm vi vượt điều kiện thực hiện.
Củng cố kiến thức
Nhận định nào đúng về ghi chép quan sát trực tiếp nơi đặt hướng dẫn?
Hình thức chữ không quyết định loại nguồn.
Bố trí có thể thay đổi; thời gian giúp hiểu tư liệu.
Đúng: trực tiếp không đồng nghĩa hoàn toàn đầy đủ.
Phạm vi kết luận phải phù hợp phạm vi quan sát.
Lời giải
Đáp án C. Ghi chép được tạo từ việc trực tiếp quan sát đúng đối tượng, nên là nguồn gốc cho câu hỏi ấy. Tuy nhiên, người quan sát có thể bỏ sót, thời điểm có thể không đại diện. Đánh giá cả cách tạo nguồn và giới hạn, không lấy nhãn “trực tiếp” thay việc kiểm chứng.