Kết luận đi ra từ kết quả, không đi trước kết quả
Phần đặt vấn đề nêu lí do, câu hỏi và phạm vi. Phần giải quyết vấn đề trình bày cách tìm hiểu, kết quả, phân tích và căn cứ. Phần kết luận trả lời câu hỏi ở mức tư liệu cho phép, nêu giới hạn và hướng tìm hiểu tiếp; kèm nguồn đã sử dụng.
Khi dùng số liệu, giải thích đối tượng, thời điểm, cách chọn và cách hỏi. Bảng cần tên, đơn vị, các nhóm rõ và nguồn. Phân biệt điều trực tiếp ghi nhận với cách lí giải hay đề xuất của người viết.
Kết quả từ một nhóm chưa tự đại diện toàn trường. Việc hai điều cùng xuất hiện cũng chưa chứng minh điều này gây ra điều kia. Trước khi hoàn thiện, kiểm lại sự thống nhất giữa câu hỏi, phương pháp, bảng, lời phân tích và kết luận.
Đọc bảng rồi giới hạn kết luận
Dữ liệu BTVN giả định để luyện viết, không phải khảo sát đã thực hiện: 20 học sinh trong một nhóm được hỏi một lần về khả năng tìm thấy quy định mượn sách; mỗi người chọn một trong hai mức.
Bảng minh họa. Câu trả lời của nhóm 20 người (đơn vị: người; nguồn: dữ liệu giả định BTVN).
| Mức trả lời | Số người |
|---|---:|
| Dễ tìm thấy | 12 |
| Chưa dễ tìm thấy | 8 |
| Tổng | 20 |
Có thể viết: Trong nhóm giả định, 12 trên 20 người trả lời dễ tìm, 8 người trả lời chưa dễ. Kết quả này cho thấy trải nghiệm chưa đồng đều trong nhóm; chưa đủ để nói mọi học sinh của trường đều khó tìm.
Đề xuất xem lại nơi đặt hướng dẫn cần được kiểm thêm bằng quan sát thực tế và hỏi rõ trở ngại. Không khẳng định “đổi bảng sẽ giải quyết hoàn toàn” vì dữ liệu chưa đánh giá hiệu quả một thay đổi. Khi viết báo cáo thật, thay ví dụ bằng dữ liệu đã thu thập, có thời điểm và phương pháp cụ thể.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào phù hợp nhất với bảng giả định?
Bảng chỉ cho một nhóm, không phải toàn trường.
Đúng: giữ đúng đơn vị và phạm vi.
Chưa có thử nghiệm hiệu quả thay đổi.
Đơn vị của bảng là người trả lời.
Lời giải
Đáp án B. Đọc tên bảng và đơn vị trước: đây là câu trả lời của 20 người trong nhóm giả định. Hai nhóm 12 và 8 cộng thành 20. Kết luận chỉ mô tả nhóm ấy; chưa có căn cứ mở rộng toàn trường hoặc khẳng định một biện pháp chắc chắn hiệu quả.
Củng cố kiến thức
Cần sửa điểm nào trong câu “8 người chưa dễ tìm, nên nguyên nhân chắc chắn là bảng đặt quá cao”?
Có thể giữ số liệu và sửa mức suy luận.
Không được thay dữ liệu theo mục đích lập luận.
Đúng: bảng chưa cho biết nguyên nhân cụ thể.
Phương pháp giúp đánh giá kết luận.
Lời giải
Đáp án C. Bảng ghi mức trả lời, không ghi chiều cao bảng hay lí do từng người gặp khó. Vì vậy kết luận nguyên nhân đã vượt thông tin có sẵn. Giữ mô tả 8 người, chuyển nguyên nhân thành điều cần kiểm bằng quan sát và câu hỏi bổ sung.