Lời đề nghị cần được chuẩn bị bằng lí lẽ
Khi viết, mỗi đoạn tập trung một ý chính, giải thích và dùng bằng chứng phù hợp; cuối đoạn có thể nêu ý nghĩa hoặc bước hành động. Không thay lập luận bằng nhiều câu mệnh lệnh. Giọng chân thành cần đi cùng nội dung rõ, không chỉ thêm lời lịch sự vào một lời quy kết.
Thống nhất cách gọi người đọc, giọng điệu và phạm vi nhận định. Nếu sử dụng trải nghiệm riêng, nói đúng việc đã quan sát; nếu dùng số liệu hoặc thông tin bên ngoài, phải kiểm nguồn. Không biến ví dụ giả định thành chứng cứ thực tế. Cần phân biệt góp ý cho hành vi với hạ thấp giá trị con người.
Chỉnh bài theo thứ tự: đủ vấn đề, biểu hiện, lí do và cách thay đổi chưa → các đoạn nối và không lặp ý thừa chưa → bằng chứng chính xác, phù hợp chưa → giọng có áp đặt hoặc gán động cơ không → từ, câu, chính tả, trình bày. Có thể cần khẳng định rõ điều nên thay đổi; sự tôn trọng không có nghĩa bỏ quan điểm.
Ví dụ phát triển và sửa một đoạn
Đoạn giả định do BTVN biên soạn, không phải mẫu bắt buộc:
“Khi một thành viên chưa nói hết mà đã bị chen lời, nhóm có thể bỏ sót lí do quan trọng trong đề xuất. Trong tình huống giả định, một ý kiến về phân công bị ngắt trước phần giải thích thời gian, nên người nghe chưa hiểu vì sao cần đổi lượt. Thói quen ngắt lời vì thế dễ làm trao đổi kém hiệu quả. Người nghe có thể ghi nhanh từ khoá, chờ ý kết thúc rồi xin lượt; nhóm cũng cần dành thời gian phản hồi để không ai phải lo mất cơ hội nói.”
Câu đầu nêu trở ngại; ví dụ tiếp theo minh hoạ cơ chế hiểu thiếu; câu sau khái quát trong phạm vi phù hợp; phần cuối đề nghị cách thay đổi và sự hỗ trợ của nhóm. Ví dụ giả định làm rõ cách nghĩ, không chứng minh mọi lần ngắt lời đều gây hậu quả giống nhau.
Nếu bản nháp viết “Ai ngắt lời cũng ích kỉ, phải im đi”, nên sửa thành nhận xét về hành vi và đề nghị cụ thể như trên. Bản sửa vẫn nêu vấn đề, nhưng bỏ phán xét nhân cách thiếu căn cứ. Sau đó kiểm liệu các đoạn còn lại đã giải thích vì sao nên thay đổi và dự liệu băn khoăn chưa.
Củng cố kiến thức
Điểm nào cần sửa trong câu “Ai ngắt lời cũng ích kỉ, phải im đi”?
Độ thuyết phục không phụ thuộc số từ Hán Việt.
Vấn đề chính không phải thiếu một con số.
Đúng: sửa đúng phạm vi nhận định và mục đích giao tiếp.
Giữ quan điểm vẫn có thể sửa căn cứ và giọng.
Lời giải
Đáp án C. Một hành vi chưa đủ để quy kết tính cách mọi người. Câu còn ra lệnh nhưng không giải thích tác hại hay cách làm. Có thể giữ mục tiêu hạn chế ngắt lời, chuyển sang lí giải nguy cơ hiểu thiếu và đề nghị ghi ý, đợi lượt để thuyết phục rõ và tôn trọng hơn.
Củng cố kiến thức
Khi dùng tình huống do BTVN tự dựng trong đoạn, cách trình bày nào đúng?
Không gán nguồn khảo sát chưa có.
Đúng: trung thực về loại ngữ liệu và giới hạn.
Lời khẳng định mạnh không tạo nguồn thật.
Một tình huống dựng không cung cấp tỉ lệ thực tế.
Lời giải
Đáp án B. Cần giữ rõ nguồn gốc ví dụ: tình huống giả định giúp người đọc hình dung một khả năng. Khi khái quát phải nói trong giới hạn ấy, không đổi nó thành sự kiện đã đo hay số liệu của cộng đồng. Sức thuyết phục phải dựa tính rõ và hợp lí, không dựa việc giả danh nguồn.