Chuẩn bị cả nói lẫn nghe
Thảo luận vấn đề xã hội có ý kiến khác nhau nhằm hiểu rõ vấn đề, tìm điểm có thể thống nhất và nhận ra điều còn cần trao đổi. Không chỉ là lần lượt đọc các bài nói riêng, cũng không lấy thắng thua làm mục đích duy nhất.
Trước hết thống nhất câu hỏi, phạm vi, thời gian và cách xin lượt. Mỗi người chuẩn bị quan điểm, lí lẽ, bằng chứng đã kiểm và câu hỏi muốn làm rõ ở cách nhìn khác. Người nghe chuẩn bị ghi ý chính, căn cứ, điểm đồng tình hoặc băn khoăn; không chỉ chờ tới lượt phát biểu.
Có thể phân người điều hành giữ trọng tâm, thư kí ghi nhận và các thành viên phát biểu, phản hồi. Các vai phục vụ cuộc trao đổi, không cho người điều hành quyền kết luận một ý đúng chỉ vì được nhiều người ủng hộ. Số đông là thông tin về mức đồng thuận, không tự chứng minh tính đúng của lập luận.
Ví dụ chuẩn bị một cuộc thảo luận
Tình huống giả định do BTVN biên soạn: nhóm bàn “Nên tổ chức góc đọc chung thế nào để vừa có chỗ đọc yên tĩnh vừa có chỗ trao đổi về sách?”. Đây không phải nội quy thực của một trường.
Phạm vi: đề xuất cách dùng không gian trong một buổi sinh hoạt nhóm; không tranh luận xem người thích trao đổi có kém nghiêm túc hơn người thích yên tĩnh không. Một ý kiến muốn dành thời gian đọc im lặng; ý kiến khác muốn có phần trao đổi. Hai bên có thể cùng hướng tới hiểu sách nhưng khác phương án tổ chức.
Chuẩn bị căn cứ về nhu cầu của chính nhóm, điều kiện không gian và thời gian nếu đã xác minh; không bịa kết quả khảo sát. Người điều hành nêu câu hỏi, quy ước lượt; thư kí chia ghi chép thành đề xuất, lí do, điểm đã thống nhất và điểm còn khác. Thành viên dự kiến hỏi về cách tránh làm gián đoạn người đọc, không hỏi nhằm hạ thấp người nêu phương án khác.
Có thể dùng phiếu ngắn ba mục: ý chính của người nói; căn cứ được nêu; câu hỏi hoặc phản hồi. Phiếu hỗ trợ nghe chính xác, không thay việc chú ý tới toàn ý.
Củng cố kiến thức
Câu hỏi nào giữ đúng phạm vi và tạo điều kiện thảo luận trong ví dụ?
Đúng: tập trung phương án và điều kiện thực.
Câu hỏi gán phẩm chất, không có căn cứ.
Mục đích là hiểu vấn đề, không chỉ phân thắng thua.
Không thể xác nhận dữ liệu chưa có.
Lời giải
Đáp án A. Hai nhu cầu có thể cùng chính đáng, nên câu hỏi cần hướng tới cách tổ chức đáp ứng chúng. Giới hạn trong điều kiện nhóm giúp tìm phương án cụ thể. Các câu quy kết hoặc buộc có bên thua làm lệch mục tiêu, còn khảo sát chưa có không thể dùng làm căn cứ.
Củng cố kiến thức
Phiếu nghe nào giúp chuẩn bị phản hồi có căn cứ?
Cùng ý chưa cho biết lập luận có cơ sở thế nào.
Nội dung là căn cứ chính để trao đổi vấn đề.
Đúng: ghi để hiểu và kiểm trước phản hồi.
Kết luận trước dễ khiến nghe chọn lọc.
Lời giải
Đáp án C. Phản hồi cần dựa điều người khác thực sự nói. Ghi ý chính tránh lệch quan điểm; ghi căn cứ giúp đánh giá; ghi câu hỏi giúp làm rõ chỗ còn thiếu. Phiếu không phải công cụ chọn phe hoặc xác nhận sẵn ý của bản thân.