Đối thoại phải tiếp nối điều đã nghe
Khi phát biểu, nêu rõ quan điểm và căn cứ, đúng trọng tâm và thời gian. Khi phản hồi, có thể nhắc lại ngắn điều đã hiểu, nói điểm đồng tình hoặc chưa đồng tình rồi giải thích. Nếu chưa rõ, hỏi trước khi phản bác; không thay ý của người nói bằng một phiên bản cực đoan hơn.
Tôn trọng khác biệt là nghe đầy đủ, giữ giọng phù hợp và tranh luận về nội dung. Không đồng nghĩa mọi ý kiến đều đúng như nhau hoặc bỏ qua bằng chứng sai. Người điều hành giúp làm rõ điểm khác, mời bổ sung căn cứ, tránh cuộc trao đổi chuyển sang nhận xét cá nhân.
Kết thúc, nêu vấn đề đã bàn, các điểm thống nhất, các điểm chưa thống nhất và việc cần làm tiếp. Chỉ ghi kết luận đã thực sự được trao đổi, không tự viết “nhất trí hoàn toàn” để buổi thảo luận có vẻ thành công. Tự đánh giá cả nội dung, cách trình bày và tương tác: có nghe đúng, đáp lại đúng ý, dùng căn cứ và tôn trọng lượt không?
Ví dụ phản hồi và ghi kết quả
Tình huống giả định do BTVN biên soạn, tiếp nối cuộc bàn về góc đọc:
Một ý kiến đề nghị đọc yên tĩnh trước khi trao đổi; ý kiến khác muốn hỏi ngay khi gặp đoạn khó. Phản hồi phù hợp có thể là: “Đề xuất hỏi ngay giúp giữ thắc mắc, nhưng câu hỏi thành tiếng có thể ngắt việc đọc của người khác. Có thể ghi câu hỏi và dành một lượt trao đổi sau phần đọc; nếu cần giúp gấp, nhóm thử một tín hiệu hỏi riêng.” Cách phản hồi nhận đúng lợi ích phía khác, nêu trở ngại cụ thể và đề xuất phương án để bàn tiếp.
Nếu nhóm đồng ý có cả hai phần đọc và trao đổi nhưng chưa thống nhất thời lượng, ghi đúng hai mức: đã đồng thuận về việc kết hợp; còn khác về thời gian mỗi phần. Việc tiếp theo có thể là đề nghị thử một phương án trong một buổi rồi nhận xét, nhưng chỉ ghi là quyết định của nhóm nếu nhóm đã chấp thuận.
Không ghi “tất cả thống nhất phương án của người điều hành” khi chưa có sự đồng ý ấy. Một cuộc trao đổi còn khác ý vẫn có kết quả nếu vấn đề, căn cứ và hướng tiếp theo được làm rõ.
Củng cố kiến thức
Phản hồi nào tiếp nối đúng ý đề nghị hỏi ngay khi gặp đoạn khó?
Không có căn cứ quy kết sở thích hoặc phẩm chất.
Đúng: nhận đúng ý rồi trao đổi bằng lí do, phương án.
Độc thoại không đáp lại vấn đề vừa được nêu.
Cực đoan hoá không giải quyết nhu cầu hỏi.
Lời giải
Đáp án B. Một phản hồi có tính đối thoại cần cho thấy đã hiểu lợi ích mà người kia hướng tới. Sau đó nêu điều cần cân nhắc và cách xử lí để bàn tiếp. Không công kích cá nhân, không bỏ qua ý và cũng không biến một nguy cơ thành lệnh cấm tuyệt đối.
Củng cố kiến thức
Nhóm đã đồng ý kết hợp đọc và trao đổi nhưng còn khác thời lượng. Tổng kết nào đúng?
Thời lượng còn khác, chưa thể nói hoàn toàn.
Đã có điểm chung, cần ghi đúng mức.
Sở thích một người không thay đồng thuận thực.
Đúng: trung thực về kết quả và điều kiện bước tiếp theo.
Lời giải
Đáp án D. Tách phần đã đạt đồng thuận khỏi phần chưa đạt. Tổng kết giúp giữ kết quả thực và xác định việc tiếp theo, không phải xoá mọi bất đồng trên giấy. Một phương án thử chỉ thành quyết định chung khi thực sự được nhóm chấp thuận.