Giải thích điều bằng chứng làm rõ
Đoạn phân tích cần luận điểm, bằng chứng và giải thích quan hệ giữa hai phần. Có thể dẫn ngắn đúng nguyên văn hoặc diễn giải trung thực; diễn giải không đặt trong ngoặc kép như lời tác giả. Dẫn nhận định của người khác phải ghi nguồn, không biến thành ý riêng.
Khi triển khai, không chỉ đặt một trích dẫn sau lời khen rồi chuyển ý. Cần giải thích từ ngữ, hành động, cách kể hay tương phản làm rõ điều gì và liên quan chủ đề thế nào. Đánh giá cần tiêu chí và căn cứ, không khẳng định tuyệt đối chỉ vì yêu thích.
Sau viết, kiểm cấp độ ý lớn: luận điểm có nhất quán, trật tự hợp lí, phần kể có vừa đủ? Tiếp đó kiểm chi tiết: dẫn chứng đúng bản, giải thích đủ, từ dùng đúng, câu mạch lạc, nguồn rõ. Không tự viết thêm kết quả ngoài văn bản để làm nhận định thuận lợi hơn.
Ví dụ sửa một nhận xét quá vội
Bản nháp giả định do BTVN biên soạn: “Trong Chữ người tử tù, quản ngục được cho chữ và rời ngay nhà lao, nên truyện cho thấy chỉ cần có thư pháp là mọi hoàn cảnh đều trở nên tốt.”
Lỗi thứ nhất: tự thêm việc rời nhà lao mà truyện chưa kể. Lỗi thứ hai: đổi lời khuyên gìn giữ thiên lương thành sự bảo đảm mọi hoàn cảnh đều tốt. Cần quay lại cảnh kết, tách hành động đã diễn ra với lời khuyên hướng tới tương lai.
Hướng đoạn sửa: Cảnh cho chữ nối tài hoa với phẩm cách. Huấn Cao sáng tạo giữa buồng giam ẩm bẩn, sau đó khuyên quản ngục rời môi trường có thể làm mất sự trong sạch. Quản ngục xúc động tiếp nhận. Sự tương phản và lời khuyên cho thấy thưởng thức cái đẹp cần đi cùng cách sống giữ thiên lương; truyện không kể tiếp việc quản ngục đã đổi nghề.
Đoạn sửa nêu nhận xét → bằng chứng diễn giải → ý nghĩa và giới hạn. Đây là ví dụ cách chỉnh, không phải nguyên lời Nguyễn Tuân hoặc một bài văn đầy đủ.
Củng cố kiến thức
Vì sao bản nháp cần sửa việc “rời ngay nhà lao”?
Tên nhân vật vẫn cần khi làm rõ lập luận.
Đúng: giữ ranh giới giữa lời khuyên và việc đã xảy ra.
Lời khuyên là bằng chứng quan trọng nếu diễn giải đúng.
Bằng chứng là phần cần thiết, chỉ phải chính xác.
Lời giải
Đáp án B. Văn bản kết ở sự xúc động và tiếp nhận lời khuyên. Tự viết tiếp rằng đã rời nhà lao làm sai dữ kiện, khiến kết luận dựa trên việc không có. Sửa bằng cách nêu đúng lời khuyên, thái độ và không khẳng định kết quả tương lai.
Củng cố kiến thức
Cách hoàn thiện đoạn phân tích nào tốt hơn?
Diễn giải không được giả làm nguyên văn.
Tính từ không làm căn cứ mạnh hơn.
Kể dài có thể lấn phần phân tích.
Đúng: chỉnh cả lập luận lẫn sự trung thực với nguồn.
Lời giải
Đáp án D. Đoạn thuyết phục vì nhận định được làm rõ bằng dữ kiện chính xác và giải thích, không vì nhiều lời khen. Kiểm hình thức dẫn nguồn cũng quan trọng: lời BTVN diễn giải không phải câu của nhà văn; ý từ bài phê bình phải được ghi nguồn.