Bài nói không phải đọc nguyên bài viết
Bài nói giới thiệu, đánh giá truyện cần tên tác phẩm, tác giả, khái quát nội dung và nhận định có căn cứ về giá trị. Có thể dùng kết quả bài viết nhưng rút luận điểm, bằng chứng thành dàn ý nói; không đọc nguyên một văn bản dài.
Chuẩn bị đối tượng nghe và thời lượng, đặt nhan đề thể hiện trọng tâm, chọn các ý chính rồi tập trình bày. Mở đầu giới thiệu và nêu lí do chọn; triển khai nhận định với dẫn chứng; kết thúc khái quát và mở trao đổi. Từ chuyển ý giúp người nghe theo mạch.
Giọng, nhịp, ánh mắt và tư thế cần phù hợp, không cường điệu như biểu diễn mọi nhân vật. Hình/sơ đồ chỉ dùng nếu giúp hiểu vấn đề, ghi rõ nguồn; không trang trí thay lập luận. Bài luyện ở đây kiểm cách chuẩn bị, còn năng lực nói cần được thực hành, nghe và góp ý thật.
Ví dụ chuyển bài viết về Tử Văn thành dàn ý nói
Phương án do BTVN biên soạn cho buổi trao đổi giả định, thời lượng3 phút:
Mở: giới thiệu truyện của Nguyễn Dữ, bản đọc trong SGK; nêu trọng tâm sự cương trực và cách bảo vệ sự thật. Triển khai: tóm tắt ngắn đủ hiểu phiên xử, chọn chi tiết đề nghị xác minh, giải thích tác dụng đối với diễn biến và nhân vật. Kết: khái quát khát vọng công lí, mời trao đổi về vai trò bản lĩnh và căn cứ.
Trên phiếu ghi từ khoá “đe doạ – không khuất phục – xác minh – công lí”, không chép mọi đoạn bài viết. Nếu dùng sơ đồ, chỉ cần mạch xử án đúng dữ kiện; người nói vẫn giải thích, không trông chờ sơ đồ tự chứng minh. Thời lượng3 phút là điều kiện ví dụ, không phải quy định chung của mọi bài nói.
Củng cố kiến thức
Khi chuyển bài viết dài thành bài nói3 phút trong ví dụ, nên làm gì?
Đúng: điều chỉnh cho nghe và thời lượng mà giữ căn cứ.
Tốc độ quá nhanh làm khó theo dõi.
Nhận định đánh giá vẫn cần bằng chứng.
Phương tiện phải hỗ trợ nội dung.
Lời giải
Đáp án A. Người nghe cần nhận ra trọng tâm và theo được mạch. Chọn chi tiết xác minh, giải thích tác dụng rồi khái quát sẽ phù hợp hơn đọc nguyên bài. Rút ngắn không đồng nghĩa bỏ bằng chứng, cũng không dùng hình trang trí để thay lập luận.
Củng cố kiến thức
Sơ đồ mạch xử án nên được dùng theo cách nào?
Màu không xác minh dữ kiện hoặc kết luận.
Người nói vẫn cần làm rõ quan hệ.
Đúng: phương tiện gắn mục đích, đúng dữ kiện.
Không thêm sự kiện vì hình thức.
Lời giải
Đáp án C. Sơ đồ giúp định vị các bước của chuyện, còn tác dụng của đề nghị xác minh cần lời phân tích. Kiểm từng mốc theo bản đọc trước khi dùng; phương tiện chỉ hữu ích khi đúng và phục vụ nhận định.