Một đoạn phân tích cần đi thêm bước giải thích
Luận điểm cho biết điều cần làm rõ. Bằng chứng cung cấp căn cứ từ tác phẩm. Phần phân tích giải thích vì sao căn cứ ấy hỗ trợ luận điểm, đồng thời chỉ ra tác dụng của cách viết.
Có thể triển khai: nêu nhận xét → đưa chi tiết phù hợp → phân tích quan hệ, ý nghĩa → khái quát điều vừa làm rõ. Đây là cách hình dung công việc, không phải khuôn số câu bắt buộc.
Khi dẫn bằng lời riêng, phải giữ đúng sự việc; khi trích trực tiếp, phải đúng câu chữ và ghi nguồn. Không đặt dấu ngoặc kép cho một câu do mình nhớ hoặc diễn đạt lại.
Đoạn phân tích chi tiết xác minh trong phiên xử
Đoạn minh hoạ do BTVN biên soạn:
“Đề nghị xác minh ở đền Tản Viên cho thấy Tử Văn đấu tranh bằng cả bản lĩnh và trí tuệ. Khi lời gian dối đang có lợi thế, chàng không nhận tội mà chỉ rõ nơi có thể kiểm tra lời khai, đồng thời nhận chịu thêm tội nếu mình nói sai. Sự lựa chọn ấy chứng tỏ chàng vững tin vào lẽ phải và dám chịu trách nhiệm. Khi lời khai được chứng thực, tình thế cuộc xử án thay đổi. Chi tiết vì thế vừa khắc hoạ nhân vật vừa tạo bước ngoặt cho cốt truyện.”
Câu đầu nêu nhận xét. Những câu giữa lựa chọn hành động và giải thích điều hành động ấy chứng tỏ. Phần cuối nối chi tiết với cách tổ chức truyện. Nếu bỏ các câu giải thích, đoạn chỉ còn thuật việc xác minh và kết quả, chưa làm rõ bản lĩnh, trí tuệ hay tác dụng nghệ thuật.
Củng cố kiến thức
Sau câu “Tử Văn đề nghị đến đền Tản Viên xác minh”, câu nào tiếp tục phân tích bản lĩnh nhân vật?
Câu chỉ chú ý tên địa điểm, chưa giải thích bản lĩnh.
Câu thuật tiếp diễn biến.
Đúng: nối lựa chọn với hoàn cảnh và phẩm chất.
Câu xác định vị trí sự việc, chưa làm rõ phẩm chất.
Lời giải
Đáp án C. Phân tích bản lĩnh cần cho thấy khó khăn và cách nhân vật đối mặt. Chàng đang bị nghi nhưng vẫn dám yêu cầu kiểm tra, không né trách nhiệm. Câu C giải thích được quan hệ ấy; các câu khác chủ yếu bổ sung thông tin hoặc kể tiếp.
Củng cố kiến thức
Trong đoạn minh hoạ, nhận xét “tạo bước ngoặt cho cốt truyện” được làm rõ bởi dữ kiện nào?
Cách gọi tên không trực tiếp chứng minh bước ngoặt.
Đúng: sự kiện làm thay đổi hướng diễn biến.
Số tiếng tên gọi không liên quan tác dụng này.
Đây là cách viết đoạn, không phải bằng chứng từ truyện.
Lời giải
Đáp án B. Bước ngoặt là chỗ diễn biến chuyển hướng. Lúc đầu Tử Văn ở thế bị kết tội; sau xác minh, sự thật được nhận ra và kẻ gian bị xử phạt. Chính thay đổi ấy hỗ trợ nhận xét về vai trò của chi tiết trong cốt truyện.