Diễn đạt lại vẫn phải ghi nguồn
Trích dẫn trực tiếp sử dụng nguyên văn phần lời của nguồn; phần dẫn đặt trong ngoặc kép theo cách trình bày đang học. Trích dẫn gián tiếp diễn đạt ý của nguồn bằng lời người viết, không đặt phần diễn đạt ấy trong ngoặc kép, nhưng vẫn phải ghi nguồn và trung thành với ý gốc.
Nguồn cần đủ để nhận diện và đối chiếu: tác giả, tên tài liệu, nơi và thời điểm công bố, vị trí phần được dùng khi có. Với bản dịch, cần phân biệt tác giả và người dịch. Không ghi một nguồn chỉ vì thấy người khác ghi mà chưa kiểm phần mình sử dụng.
Trích dẫn phục vụ một ý cần làm rõ, không thay toàn bài bằng nhiều lời người khác. Sau lời hoặc ý được dẫn, người viết cần giải thích quan hệ với nhận xét của mình. Đổi vài từ không biến ý vay mượn thành ý riêng; ghi nguồn cũng không cho phép sửa nghĩa hoặc sao chép không giới hạn.
Ví dụ diễn đạt lại một ý có nguồn
Ví dụ BTVN biên soạn từ phần Tri thức ngữ văn của SGK Ngữ văn 10, tập một, tr.97–98:
“Theo SGK Ngữ văn 10, tập một, phần Tri thức ngữ văn, nhân vật anh hùng sử thi thể hiện sức mạnh và khát vọng của cộng đồng. Từ điểm này, có thể xem quyết định của Héc-to không chỉ như lựa chọn riêng, mà còn trong quan hệ với thành bang.”
Câu đầu diễn đạt lại ý trong SGK nên là trích dẫn gián tiếp, đã gọi nguồn; dấu ngoặc kép quanh đoạn ở đây chỉ để trình bày ví dụ, không biến câu đầu thành nguyên văn SGK. Câu sau là phần vận dụng của BTVN, cần được kiểm thêm bằng chi tiết bản trích.
Nếu chọn trích trực tiếp một câu, phải mở đúng trang và chép chính xác trong ngoặc kép, ghi vị trí. Không lấy câu đã diễn đạt lại rồi giới thiệu là nguyên lời sách. Ví dụ này không tự bịa một tác giả hoặc trang tài liệu ngoài SGK đang đọc.
Củng cố kiến thức
Câu đầu của ví dụ là trích dẫn gián tiếp vì sao?
Gián tiếp vẫn cần nguồn.
Đúng: cách dùng ý và nguồn được phân biệt rõ.
Tên sách không chứng minh câu được chép nguyên.
Ý kiến thức được tiếp nhận từ nguồn đã nêu.
Lời giải
Đáp án B. Tiêu chí là giữ nguyên lời hay diễn đạt ý: ở đây câu đã được viết lại, nên là gián tiếp. Dù không dùng nguyên lời, vẫn phải ghi nguồn và bảo đảm không đổi ý. Phần vận dụng sau đó cần phân biệt với nội dung sách.
Củng cố kiến thức
Nếu đổi vài từ trong nhận xét của một tài liệu rồi đưa vào báo cáo, cần làm gì?
Thay từ không xoá nguồn gốc ý.
Ngoặc kép phải tương ứng lời được dẫn trực tiếp.
Đúng: trung thực về ý vay mượn và cách dẫn.
Nguồn phải thực sự chứa phần sử dụng.
Lời giải
Đáp án C. Cần xét ý đến từ đâu, không chỉ câu đã đổi bao nhiêu chữ. Khi diễn đạt lại, ghi nguồn và không làm sai ý; khi giữ nguyên lời, kiểm chính xác và dẫn trực tiếp. Một địa chỉ tiện ghi nhưng không chứa ý không phải nguồn phù hợp.