Thay đổi cách nghĩ cần làm rõ căn cứ
**Quan niệm** là cách hiểu, cách nhìn về một vấn đề. Khi thuyết phục từ bỏ một quan niệm, cần nói rõ cách nghĩ ấy là gì, vì sao chưa hợp lí và nó có thể dẫn tới hệ quả nào trong ứng xử.
Việc chỉ yêu cầu “đừng nghĩ thế nữa” chưa giúp người đọc có căn cứ để thay đổi. Cần xem họ dựa vào lí do gì, trao đổi với lí do ấy và đề xuất một cách nhìn hợp lí hơn. Giọng văn tôn trọng không có nghĩa phải tán thành điều thiếu căn cứ.
Dàn bài vẫn có mở bài nêu vấn đề, thân bài giải thích và thuyết phục, kết bài nêu ý nghĩa thay đổi. Tuy nhiên, phần triển khai cần tập trung vào cách nghĩ và hệ quả của nó, không chỉ liệt kê hành vi như khi bàn một thói quen.
Trao đổi với quan niệm làm việc nhóm thì một người giỏi làm hết
Tình huống giả định do BTVN biên soạn: một nhóm cho rằng “chỉ cần người giỏi nhất làm hết thì kết quả nhóm chắc chắn tốt”.
**Làm rõ cách nghĩ:** quan niệm đặt toàn bộ công việc vào năng lực của một người và xem phần tham gia của các thành viên khác là không cần thiết.
**Lí giải điều chưa hợp lí:** người có năng lực vẫn có thể hiểu thiếu yêu cầu hoặc bỏ sót lỗi. Khi các thành viên khác không tham gia, nhóm mất cơ hội bổ sung ý, kiểm tra và cùng học. Một bài làm nhanh chưa đồng nghĩa hoạt động hợp tác đã đạt mục đích.
**Trao đổi với băn khoăn:** nếu lo phân việc khiến chất lượng không đều, có thể chia nhiệm vụ theo khả năng, dùng yêu cầu chung và có lượt góp ý. Người nắm chắc hơn hỗ trợ, không phải làm thay mọi phần. Kết bài nhấn lợi ích của sự tham gia có trách nhiệm, không phủ nhận vai trò dẫn dắt của người có năng lực.
Củng cố kiến thức
Đâu là lí lẽ trực tiếp trao đổi với quan niệm trong ví dụ?
Đúng: lí lẽ chỉ ra giới hạn của việc giao hết cho một người.
Bài không loại bỏ người có năng lực.
Ví dụ thừa nhận khả năng khác nhau.
Tốc độ hoàn thành chưa bảo đảm sự hiểu bài của các thành viên không tham gia.
Lời giải
Đáp án A. Quan niệm cho rằng một người làm hết sẽ bảo đảm kết quả. Lí lẽ được chọn chỉ ra người ấy vẫn có giới hạn và sự tham gia của người khác có ích cho chất lượng. Đây là căn cứ để điều chỉnh quan niệm, không phải phủ nhận năng lực hoặc buộc mọi người giống nhau.
Củng cố kiến thức
Nếu người đọc lo phân việc làm chất lượng không đều, đề xuất nào phù hợp?
Cách ấy giữ nguyên quan niệm cần trao đổi.
Thiếu yêu cầu chung và góp ý thì khó giải quyết băn khoăn.
Đúng: vừa tạo sự tham gia vừa hỗ trợ chất lượng.
Quy kết không trả lời được khó khăn thực tế.
Lời giải
Đáp án C. Băn khoăn tập trung ở chất lượng, nên cách thuyết phục cần giải quyết chính điều đó. Phân việc phù hợp, có yêu cầu chung và lượt góp ý giúp các phần được kiểm tra, đồng thời mọi người đều tham gia. Cách làm không bảo đảm tuyệt đối nhưng là hướng khắc phục có lí do rõ.