Có ý kiến riêng và hiểu ý kiến khác
Thảo luận một vấn đề xã hội có ý kiến khác nhau cần xác định rõ vấn đề chung và phạm vi. Trước khi nói, nêu quan điểm của mình, tìm lí lẽ, bằng chứng và tìm hiểu những góc nhìn khác. Không chỉ chuẩn bị một bài nói để đọc xong mà không trao đổi.
Đề cương có thể gồm: giới thiệu vấn đề → tóm lược những ý kiến khác nhau → trình bày ý kiến và căn cứ → dự kiến điều cần hỏi hoặc đáp → gợi điểm có thể thống nhất. Từ ngữ then chốt giúp theo mạch; ví dụ, tranh hoặc biểu đồ chỉ dùng khi liên quan trực tiếp và đúng nguồn. Không cần nhiều phương tiện nếu làm người nghe phân tán.
Chuẩn bị nghe cũng là chuẩn bị nội dung: tìm hiểu đề tài, xác định điều cần làm rõ và nghĩ tới cơ sở của các ý kiến. Khi nghe, ghi quan điểm, lí lẽ, bằng chứng và điểm muốn hỏi. Trắc nghiệm có thể củng cố cách chuẩn bị, nhưng không thay việc thực hành nghe và nói.
Ví dụ chuẩn bị cho hai phía
Tình huống tự biên soạn của BTVN: nhóm bàn “Có nên bố trí thời điểm hỏi chung sau mỗi phần chia việc?” Không có kết quả khảo sát thực tế được giả định là đã thu thập.
Phía đề nghị cho rằng có thời điểm rõ giúp tập hợp câu hỏi, giảm cắt ngang. Phía băn khoăn cho rằng vướng mắc khẩn cấp cần hỏi ngay, không thể chờ. Khi chuẩn bị, người nói cần phân biệt câu hỏi có thể ghi lại với điều khiến công việc đi sai nếu không được làm rõ ngay.
Đề cương có thể nêu phương án: dành thời điểm hỏi chung, đồng thời cho phép hỏi ngay khi yêu cầu quan trọng chưa rõ. Lí lẽ là phối hợp nhịp làm việc với tránh hiểu sai. Ví dụ minh hoạ cần ghi rõ là giả định; chưa có căn cứ để khẳng định phương án đã tăng kết quả của cả lớp.
Người nghe chuẩn bị câu hỏi về tiêu chí “khẩn cấp” và cách ghi các câu hỏi chờ. Đây là câu hỏi hướng vào khả năng thực hiện phương án, không phải đoán tính cách của người đề nghị.
Củng cố kiến thức
Chuẩn bị nào đáp ứng việc thảo luận trong tình huống?
Cần hiểu cơ sở của ý kiến khác.
Phương tiện phải đúng nguồn, liên quan.
Đúng: có vấn đề, căn cứ và điều kiện để trao đổi.
Có quan điểm riêng không loại bỏ lắng nghe.
Lời giải
Đáp án C. Hai phía quan tâm hai nhu cầu khác nhau: không ngắt việc liên tục và không kéo dài hiểu lầm quan trọng. Việc chuẩn bị cần làm rõ cả hai rồi đề xuất phương án có điều kiện. Dự kiến câu hỏi về cách thực hiện giúp cuộc trao đổi đi vào giải quyết vấn đề.
Củng cố kiến thức
Câu hỏi nghe nào làm rõ đề xuất mà không công kích người nói?
Đúng: hỏi điều kiện trực tiếp liên quan phương án.
Đó là suy đoán về người nói, không phải nội dung.
Điều kiện có vai trò quan trọng.
Hình thức đẹp không thay bằng chứng.
Lời giải
Đáp án A. Câu hỏi dựa đúng điểm cần vận dụng của phương án: phân biệt điều cần hỏi ngay với điều có thể chờ. Nó giúp người nói bổ sung tiêu chí và người nghe hiểu rõ hơn. Hỏi về tính cách hoặc vẻ đẹp phương tiện không giải quyết điểm vướng ấy.