Phản hồi không chỉ là tán thành hoặc phản đối
Khi trao đổi, cần nói đúng ý kiến đang phản hồi. Có thể nhắc lại ngắn điều đã hiểu, nêu điểm đồng tình hoặc chưa đồng tình, giải thích bằng căn cứ và hỏi điều chưa rõ. Nếu chưa chắc, hỏi lại trước khi phản bác; không sửa ý người khác thành một ý dễ bác bỏ hơn.
Tôn trọng thể hiện ở cách hướng lời nói tới người đối thoại, không ngắt lời hoặc công kích cá nhân; vẫn có thể phản đối một lập luận chưa đủ căn cứ. Cần điều chỉnh nội dung, giọng và tốc độ theo tình hình. Ý kiến nhiều người ủng hộ không tự trở thành đúng nếu dữ kiện chưa được kiểm chứng.
Cuối cuộc thảo luận, phân biệt điểm đã thống nhất với điểm chưa giải quyết. Có thể đề xuất việc cần làm thêm: kiểm nguồn, làm rõ tiêu chí hoặc thử một phương án rồi theo dõi. Tổng kết không bịa sự đồng thuận, cũng không coi còn khác biệt là toàn bộ cuộc trao đổi thất bại.
Ví dụ phản hồi và tổng kết có điều kiện
Đối thoại giả định tự biên soạn của BTVN, nối tình huống bố trí thời điểm hỏi trong học nhóm.
Một ý kiến băn khoăn: “Nếu chờ hết phần chia việc mới hỏi, nhóm có thể làm sai từ đầu.” Phản hồi phù hợp có thể là: “Điểm đó cần tính tới. Đề xuất là ghi lại câu hỏi có thể chờ, còn yêu cầu quan trọng chưa rõ thì hỏi ngay. Nhóm cần thống nhất tiêu chí để phân biệt hai trường hợp.” Lời đáp không phủ nhận nguy cơ, mà làm rõ điều kiện của phương án.
Giả sử các thành viên đồng ý có thời điểm hỏi chung nhưng chưa thống nhất tiêu chí hỏi ngay. Tổng kết cần ghi đúng hai mức ấy, rồi đề nghị nêu một số tình huống thử để xác định tiêu chí. Không báo rằng phương án đã được thông qua hoàn toàn; cũng không tự ghi một thử nghiệm đã cho kết quả khi chưa làm.
Điểm đáng học là nghe đúng điều băn khoăn → đáp vào điều đó → bổ sung hoặc chỉnh đề xuất → ghi lại kết quả thực có. Việc thảo luận thực tế còn cần được luyện với người nghe và phản hồi thật.
Củng cố kiến thức
Vì sao lời phản hồi trong ví dụ phù hợp?
Lời đáp hướng đúng vào nguy cơ.
Đúng: có lắng nghe, lí giải và hướng trao đổi tiếp.
Không có công kích cá nhân.
Lời đáp đã bổ sung nội dung.
Lời giải
Đáp án B. Người trước lo chờ đợi khiến việc đi sai. Lời đáp ghi nhận điều đó, phân biệt câu hỏi có thể chờ với yêu cầu cần hỏi ngay, rồi đề nghị làm rõ tiêu chí. Nó giải quyết nội dung băn khoăn thay vì né tránh hoặc gán nhãn người nói.
Củng cố kiến thức
Tổng kết nào trung thực với kết quả giả định đã nêu?
Tiêu chí hỏi ngay còn chưa thống nhất.
Chưa có thử nghiệm hoặc kết quả thật.
Có điểm đồng thuận về thời điểm hỏi chung.
Đúng: phân biệt kết quả thực có với việc cần tiếp tục.
Lời giải
Đáp án D. Đối chiếu từng phần với tình huống: thời điểm hỏi chung đã đồng ý, tiêu chí hỏi ngay chưa hoàn tất. Tổng kết cần giữ đúng cả hai và nêu bước tiếp. Không biến đề xuất thành kết quả đã có hoặc xoá sạch điểm đồng thuận vì còn một điều cần trao đổi.