Phân tích nhân vật thần cần xét cả việc làm và tính khí
Nhân vật thần có thể là hình tượng hoá của sức mạnh tự nhiên. Đặc điểm hình dáng, công cụ và hành động thường gắn với hiện tượng mà truyện lí giải.
Trong chùm truyện về các vị thần sáng tạo thế giới, các thần không chỉ có quyền năng. Họ cũng nóng nảy, sơ suất, có gia đình và chịu sự xét xử. Những nét ấy cho thấy người xưa hình dung tự nhiên theo kinh nghiệm sống của con người.
Khi phân tích, cần nêu đúng chi tiết của từng truyện, giải thích quan hệ với tự nhiên hoặc đời sống xã hội, rồi mới nhận xét. Không gán cùng một tính cách cho mọi vị thần.
Vì sao thần vừa đáng sợ vừa gần gũi?
Phân tích BTVN theo Thần Sét và Thần Gió trong SGK, nguồn Nguyễn Đổng Chi.
**Thần Sét** có mặt mũi dữ dằn, tiếng quát tháo lớn, dùng búa đá thi hành lệnh. Các chi tiết gợi sức mạnh bất ngờ, dữ dội của sấm sét. Thần nóng nảy, có lúc đánh chết người hoặc vật vô tội, nên cũng bị Ngọc Hoàng phạt. Quyền năng đi cùng sai sót, không phải sự hoàn hảo tuyệt đối.
**Thần Gió** không có đầu, dùng chiếc quạt màu nhiệm để làm gió nhỏ hay bão lớn. Hình dạng và công cụ khác thường giúp người xưa hình dung một sức mạnh không dễ nhìn thấy. Đứa con nghịch quạt làm mất bát gạo; người bị hại đi kiện và đứa con phải đền lỗi bằng lao động.
Hai truyện vừa lí giải hiện tượng tự nhiên bằng tưởng tượng, vừa đưa quan hệ gia đình, phép tắc và mong muốn công bằng vào thế giới thần linh. Thái độ đối với tự nhiên vì thế có cả kính sợ, tò mò và ý thức muốn hiểu, muốn làm chủ.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào được chi tiết thần Sét gây chết oan rồi bị phạt hỗ trợ?
Đúng: sự phi thường không xoá nét tính cách gần con người.
Thần vẫn có quyền năng thi hành lệnh bằng búa đá.
Truyện kể cả quyền năng và việc lạm dụng do nóng nảy.
Ý này ghép chuyện đứa con thần Gió vào mọi hiện tượng.
Lời giải
Đáp án A. Nóng nảy khiến thần gây oan, và hình phạt cho thấy thần cũng phải chịu trách nhiệm. Những nét giống đời sống con người ấy tồn tại bên cạnh sức mạnh sấm sét. Không thể chỉ đọc phần gây lỗi mà bỏ quyền năng, hoặc lấy một nguyên nhân áp cho cả chùm truyện.
Củng cố kiến thức
Việc người mất gạo kiện lên thiên đình và được xét chuyện góp phần thể hiện điều gì?
Cuộc kiện dẫn tới việc xét và phạt lỗi, không miễn trách nhiệm.
Người dân có thể lên kiện và được nghe xét trong truyện.
Đúng: hành động gây hại của phía thần cũng bị truy xét.
Bản kể không đặt một hình phạt chung cho mọi lỗi.
Lời giải
Đáp án C. Một người nghèo bị thiệt hại không chỉ chịu đựng mà đi kiện; Ngọc Hoàng nghe và phạt người gây lỗi. Cách kết thúc này đưa mong muốn lẽ phải được bảo vệ vào thế giới tưởng tượng. Nó không xác lập quy tắc rằng mọi lỗi có cùng hình phạt.