Bằng chứng phải trả lời đúng nhiệm vụ
Nghị luận xã hội cần một quan điểm về vấn đề đời sống, lí lẽ và bằng chứng phù hợp. Phân tích tác phẩm cần làm rõ nội dung, nghệ thuật từ chi tiết và cách tổ chức văn bản. Bài luận bản thân hướng vào trải nghiệm thật và tự soi xét. Nội quy/hướng dẫn nhằm giúp người đọc tuân thủ hoặc thực hiện việc trong phạm vi rõ.
Đọc đề bằng các câu hỏi: cần viết về đối tượng nào; nhằm giải thích, đánh giá, chia sẻ hay hướng dẫn; ai đọc; cần bằng chứng loại nào? Lập dàn ý theo mục đích, không áp một khuôn chỉ vì có từ “viết”.
Khi viết về tác giả, tiểu sử không thay phân tích tác phẩm. Khi viết về bản thân, trải nghiệm người khác không thay trải nghiệm thật của mình. Khi xây nội quy, giả định học tập không tự thành quy định có thẩm quyền.
Ví dụ chọn hướng cho bốn nhiệm vụ
Các nhiệm vụ giả định tự biên soạn của BTVN:
| Yêu cầu | Hướng và căn cứ |
|---|---|
| Bàn sự cần thiết lắng nghe khi làm nhóm | Nghị luận xã hội; giải thích, lí lẽ và trường hợp có nguồn hoặc trải nghiệm phù hợp |
| Giải thích chất trữ tình trong Dưới bóng hoàng lan | Phân tích tác phẩm; chi tiết cảm giác, lời kể và điểm nhìn |
| Nêu điều nhận ra từ một lựa chọn của mình | Bài luận bản thân; trải nghiệm thật, cảm xúc và suy ngẫm |
| Xây dự thảo dùng sách tại một góc đọc | Nội quy; phạm vi, người dùng, yêu cầu rõ, điều kiện/thẩm quyền |
Với nhiệm vụ thứ ba, nếu chưa từng trải qua tình huống dự định kể, cần chọn trải nghiệm khác có thật phù hợp hoặc đổi nhiệm vụ trong phạm vi được phép; không bịa một biến cố để đủ bài. Với nhiệm vụ thứ hai, không chỉ kể Thạch Lam sống khi nào rồi kết luận chất trữ tình.
Củng cố kiến thức
Căn cứ chính để phân tích chất trữ tình trong truyện nên là gì?
Bối cảnh có thể hỗ trợ nhưng không thay phân tích.
Đúng: bằng chứng đúng đối tượng và đặc điểm cần giải thích.
Không bịa dữ liệu.
Không trực tiếp trả lời nghệ thuật truyện.
Lời giải
Đáp án B. Yêu cầu hướng vào đặc điểm nghệ thuật và cảm xúc của truyện. Cần chọn chi tiết, cách kể và điểm nhìn làm rõ đặc điểm ấy rồi lí giải tác dụng. Tiểu sử hoặc tài liệu không liên quan không thay được bằng chứng văn bản.
Củng cố kiến thức
Nếu bài luận cá nhân định kể tình huống chưa trải qua, cách xử lí nào đúng?
Bài cần bằng chứng chân thực.
Không nhận đời người khác làm của mình.
Giấu nhãn làm mất trung thực.
Đúng: giữ yêu cầu và tính thật của trải nghiệm.
Lời giải
Đáp án D. Một bài luận bản thân cần suy ngẫm từ sự việc thật. Khi không có trải nghiệm dự định, thay bằng việc thật có ý nghĩa hoặc chọn nhiệm vụ khác nếu cho phép. Học cách tổ chức từ ví dụ không cho phép nhận ví dụ ấy thành tự thuật.